Kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce [Profilaktyka i szczepienie]

Z badania „Kleszczowe zapalenie mózgu. Wiedza, praktyki i profilaktyka wśród Polek i Polaków” wynika, że Polacy obawiają się kleszczy i chorób przez nie przenoszonych, ale ich wiedza jest wybiórcza, a mitów na temat zagrożenia nie brakuje. Co więcej zaledwie 10,2% respondentów jest zaszczepionych przeciwko KZM.

Dlaczego Polacy bagatelizują KZM? Z raportu jasno wynika, że strach przed kleszczami nie przekłada się na działania profilaktyczne. Polacy obawiają się boreliozy, ale nie szczepią się przeciw KZM, mimo faktu, że to choroba o cięższym przebiegu.

Zidentyfikowano kluczowe czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na KZM. Zamieszkiwanie na terenach wiejskich, posiadanie psa jako zwierzęcia domowego, częste spacery oraz prowadzenie prac ogrodowych istotnie zwiększają szansę na kontakt z kleszczem i potencjalne zakażenie. Liczba zachorowań na KZM niepokojąco wzrasta. W 2024 roku odnotowano w Polsce 793 przypadki, a w 2025 roku odnotowano aż 935 przypadków zakażenia wirusem KZM w naszym kraju.

Przebieg KZM to klasyczny dwufazowy proces, który rozpoczyna się od objawów przypominających grypę. Jednak to drugi etap choroby niesie największe zagrożenie. Jeśli organizm okaże się słabszy i wirus dostanie się do układu nerwowego, następuje chwilowa poprawa. Trwa nie dłużej niż trzy dni. Po tym następuje nawrót dolegliwości z większą intensywnością: do bólu głowy i gorączki dochodzą objawy neurologiczne. Na neurologiczne postaci zakażenia jest narażony każdy, choć dzieci oraz osoby po 65 roku życia, mają osłabiony układ odpornościowy, dlatego mogą być dużo łatwiejszym celem. W grupie ryzyka są też osoby przyjmujące leki na choroby autoimmunologiczne.  

Kleszczowe zapalenie mózgu to poważne zagrożenie dla zdrowia, dlatego rokrocznie wydawane są apele m.in. Głównego Inspektora Sanitarnego do mieszkańców Polski o podjęcie odpowiednich środków ostrożności oraz zwiększenie świadomości na temat tej choroby. Zaleca się stosowanie środków odstraszających kleszcze, noszenie odzieży ochronnej podczas spacerów w lesie oraz regularne kontrolowanie ciała w poszukiwaniu tych pajęczaków.  Rekomendowane są także szczepienia ochronne, które skutecznie mogą ochronić przed zachorowaniem na KZM. Programy Szczepień Ochronnych obejmują szczepienia przeciwko KZM zarówno dla dzieci już od 1 roku życia, jak i dorosłych.

W 2025 roku farmaceuci zyskali nowe uprawnienia – mogą m.in. przeprowadzać szczepienia ochronne u dorosłych bezpośrednio w aptekach[4]. To znacznie upraszcza proces i zwiększa dostępność profilaktyki, min. także w obszarze KZM. Osoby chcące się zaszczepić mogą udać się zatem do apteki i podczas jednej wizyty i w jednym miejscu wykonać takie szczepienie. 

Pełne uodpornienie wymaga podania trzech dawek w cyklu szczepienia podstawowego. Pierwsze dwie można podać już w odstępie dwóch tygodni. Trzecią dawkę, niezbędną do pełnego uodpornienia, można zaordynować nawet po kolejnych pięciu miesiącach. Następnie podaje się tzw. dawki przypominające. Pierwsza dawka przypominająca powinna być podana po trzech latach. A kolejne – co pięć lat. Po ukończeniu 65 r.ż. należy wrócić do cyklu trzyletniego.

Materiał powstał w ramach kampanii edukacyjnej „Nie igraj z kleszczem. Zaszczep się”.

Artykuł sponsorowany przez Pfizer Polska