Szczepienia na jesień – grypa, RSV, pneumokoki i COVID-19. Które warto rozważyć?

Jesienią temat szczepień wraca razem z pierwszymi infekcjami. Grypa, RSV, COVID-19 i pneumokoki często pojawiają się wtedy obok siebie, ale nie oznacza to, że każdy dorosły powinien wykonywać wszystkie dostępne szczepienia. Inaczej wygląda profilaktyka zdrowego trzydziestolatka, inaczej osoby po 65. roku życia, a jeszcze inaczej pacjenta z chorobą przewlekłą. Warto więc zacząć nie od pytania „na co zaszczepić się jesienią?”, ale od sprawdzenia, które szczepienia mają znaczenie w konkretnej sytuacji.

We wrześniu wracamy do szkół, biur, komunikacji miejskiej i codziennego rytmu. Coraz więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, a wraz z chłodniejszymi miesiącami zwiększa się aktywność wirusów odpowiedzialnych za infekcje dróg oddechowych.

To właśnie dlatego początek jesieni jest dobrym momentem na uporządkowanie profilaktyki przed kolejnymi miesiącami. Nie wszystkie szczepienia są sezonowe, ale wrzesień może być okazją, żeby przypomnieć sobie także o tych, które wcześniej zostały odłożone.

W 2026 roku kampania „Jesień bez infekcji” zwraca uwagę przede wszystkim na grypę, COVID-19, RSV, krztusiec i zakażenia pneumokokowe.

W przypadku grypy sytuacja jest dość prosta: szczepienie powtarza się co roku. Wirusy grypy zmieniają się, dlatego skład preparatów jest aktualizowany przed kolejnym sezonem.

W sezonie 2026/2027 w Polsce stosowane są inaktywowane szczepionki przeciw grypie podawane we wstrzyknięciu.

Szczepić można się przez cały sezon jesienno-zimowy, ale najlepiej zrobić to przed okresem zwiększonej liczby zachorowań, który w Polsce zaczyna się zwykle w październiku.

Wrzesień jest więc dobrym momentem na zaplanowanie wizyty. Nie oznacza to jednak, że później jest „za późno”. Jeżeli sezon już się rozpoczął, szczepienie nadal może mieć znaczenie.

Kto powinien szczególnie pamiętać o grypie?

Szczepienie przeciw grypie zaleca się co roku, a szczególne znaczenie ma ono u osób starszych, kobiet w ciąży oraz osób z chorobami przewlekłymi, u których ryzyko powikłań może być większe.

W sezonie 2026/2027 standardowe szczepionki przeciw grypie są bezpłatne m.in. dla osób w wieku 65+, dzieci i młodzieży oraz kobiet w ciąży i połogu. Dorośli w wieku 18–64 lata mogą korzystać z refundacji 50%. Do refundowanej szczepionki potrzebna jest recepta.

RSV nadal bywa kojarzony głównie z niemowlętami. Tymczasem zakażenie może być poważnym problemem także u dorosłych, szczególnie w starszym wieku lub przy współistniejących chorobach.

U młodszej, zdrowej osoby infekcja często przebiega stosunkowo łagodnie. Ryzyko ciężkiego zakażenia dolnych dróg oddechowych rośnie jednak m.in. wraz z wiekiem, przy chorobach serca i płuc, przewlekłej chorobie nerek, cukrzycy czy zaburzeniach odporności.

W Polsce sezon RSV zaczyna się najczęściej w październiku lub listopadzie i trwa do wiosny. Szczepienie dorosłego można wykonać w dowolnym momencie, choć korzystnym terminem jest okres poprzedzający sezon zakażeń.

Kto powinien sprawdzić szczepienie przeciw RSV?

Nie warto patrzeć wyłącznie na sam wiek. Preparaty przeciw RSV są dopuszczone do stosowania u dorosłych, jednak największe znaczenie profilaktyka ma u osób bardziej narażonych na ciężki przebieg zakażenia.

Refundacja jest obecnie szczególnie korzystna dla starszych pacjentów. Osoby w wieku 65+ mogą otrzymać refundowane szczepionki przeciw RSV bezpłatnie, natomiast w grupie 60–64 lata obowiązuje odpłatność 50%.

Jeżeli więc osoba po 60. roku życia do tej pory myślała jesienią wyłącznie o grypie, RSV jest jednym z tematów, które warto dodatkowo sprawdzić.

Pneumokoki to bakterie mogące powodować m.in. zapalenie płuc, a w ciężkich przypadkach także sepsę czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

W przeciwieństwie do grypy nie jest to szczepienie wykonywane co sezon. Nie ma też potrzeby czekać z nim do września. Jesień jest po prostu dobrym momentem, żeby sprawdzić, czy zostało wcześniej wykonane i czy aktualny wiek lub stan zdrowia nie zmieniły zaleceń.

Szczególną uwagę na profilaktykę pneumokokową powinny zwrócić osoby starsze oraz pacjenci z określonymi chorobami przewlekłymi i zaburzeniami odporności.

W tym przypadku ważna jest również historia wcześniejszych dawek. Nie warto więc wybierać schematu na własną rękę, szczególnie jeśli nie pamięta się, czy szczepienie było już wykonywane.

COVID-19 różni się od pneumokoków jeszcze pod jednym względem: zasady realizacji szczepień są aktualizowane wraz z kolejnymi sezonami i dostępnością nowych preparatów.

7 września 2026 roku Minister Zdrowia opublikował zasady szczepień na sezon 2026/2027.

Dla osób w wieku 12 lat i starszych przewidziano jedną dawkę zaktualizowanej szczepionki, niezależnie od wcześniejszej historii szczepień i przebytych zakażeń. Inne postępowanie może dotyczyć osób z ciężkim niedoborem odporności.

Szczepienie jest bezpłatne dla osób mających prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Dorosłe osoby mogą korzystać również z punktów szczepień działających w aptekach, które mają odpowiednią umowę z NFZ. W sezonie 2026/2027 zapis odbywa się bez e-skierowania, bezpośrednio w punkcie szczepień.

Najłatwiej nie zaczynać od nazw preparatów, ale od kilku prostych pytań.

Grypa: czy mam wykonane szczepienie na aktualny sezon?

RSV: czy mój wiek albo stan zdrowia zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia?

Pneumokoki: czy należę do grupy, której szczepienie jest zalecane i czy otrzymałem wcześniej odpowiedni schemat?

COVID-19: jakie zalecenia obowiązują w aktualnym sezonie i czy należę do grupy szczególnie narażonej na ciężki przebieg?

Takie podejście jest praktyczniejsze niż próba wyboru jednego „najważniejszego szczepienia na jesień”. U jednej osoby istotna będzie przede wszystkim grypa, u innej jednocześnie kilka różnych szczepień.

To jedno z pytań, które pojawia się coraz częściej – szczególnie jesienią, gdy kilka tematów profilaktycznych zbiega się w jednym czasie.

W wielu sytuacjach odpowiedź brzmi: tak.

Jednoczesne podawanie różnych szczepionek nazywa się koadministracją. Aktualne zalecenia dopuszczają łączenie podczas jednej wizyty wielu szczepień przeciw zakażeniom układu oddechowego, jeśli istnieją do nich wskazania. Ministerstwo Zdrowia wskazuje również, że szczepienie przeciw COVID-19 można wykonywać równocześnie ze szczepieniem przeciw grypie.

Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien samodzielnie zaplanować zestaw szczepień. Pod uwagę bierze się rodzaj preparatu, historię wcześniejszych dawek, stan zdrowia i aktualne zalecenia.

Dla osoby, która ma do wykonania kilka szczepień, warto więc zadać podczas kwalifikacji proste pytanie:

„Czy te szczepienia mogę wykonać podczas jednej wizyty?”

Jeśli nie wiesz które szczepienia możesz wykonać podczas jednej wizyty, pokaż listę planowanych szczepień i zapytaj farmaceutę przed kwalifikacją:

„Czy te szczepienia mogę wykonać podczas jednej wizyty?”

U zdrowego młodszego dorosłego jesienny przegląd profilaktyki może zacząć się od sprawdzenia szczepienia przeciw grypie oraz aktualnych zaleceń dotyczących COVID-19.

Nie warto jednak zapominać o szczepieniach niezwiązanych bezpośrednio z sezonem. Jeśli nie pamiętasz, kiedy ostatnio przyjmowałeś dawkę przypominającą przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi, również warto to zweryfikować.

RSV czy pneumokoki mogą mieć znaczenie także u młodszych pacjentów, jeśli występują określone czynniki ryzyka.

W starszym wieku sama grypa to już tylko część obrazu.

Warto sprawdzić również RSV i pneumokoki, a niezależnie od sezonu także półpasiec oraz dawki przypominające przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Nie oznacza to, że po przekroczeniu określonego wieku automatycznie trzeba wykonać wszystkie szczepienia. Wiek jest jednym z kryteriów, ale znaczenie mają również choroby, wcześniejsze dawki i aktualny stan zdrowia.

Choroba przewlekła może zmieniać zalecenia wcześniej, niż wynikałoby to wyłącznie z metryki.

Dotyczy to m.in. niektórych osób z chorobami układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego, cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek czy zaburzeniami odporności. W takich sytuacjach warto sprawdzić zalecenia indywidualnie, zamiast czekać do 65. roku życia.

To szczególnie ważne przy RSV i pneumokokach.

Tak - osoby dorosłe mogą korzystać z coraz szerszego katalogu szczepień realizowanych przez farmaceutów.

Od 1 lutego 2026 roku NFZ finansuje kwalifikację oraz podanie szczepionek przeciw 18 chorobom w aptekach, które zawarły odpowiednią umowę z Funduszem. Na liście znajdują się m.in. grypa, RSV, pneumokoki i COVID-19.

Trzeba przy tym rozróżnić dwie rzeczy:

• kwalifikację i wykonanie szczepienia
• cenę szczepionki

Usługa farmaceuty finansowana przez NFZ jest dla uprawnionego dorosłego pacjenta bezpłatna. Sam preparat może natomiast być bezpłatny, częściowo refundowany albo pełnopłatny, zależnie od rodzaju szczepionki i uprawnień pacjenta.

Nie musisz od razu znać odpowiedzi na każde pytanie. Sprawdź jednak, przy których punktach pojawia się „nie wiem”.

1. Czy mam wykonane lub zaplanowane szczepienie przeciw grypie na sezon 2026/2027?
2. Czy sprawdziłem aktualne zalecenia dotyczące COVID-19?
3. Jeśli mam 60 lat lub więcej – czy sprawdzałem, czy w mojej sytuacji istotne jest szczepienie przeciw RSV?
4. Czy wiem, czy powinienem być zaszczepiony przeciw pneumokokom?
5. Czy moja choroba przewlekła wpływa na zalecenia dotyczące szczepień?
6. Czy pamiętam ostatnią dawkę przypominającą przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi?
7. Jeśli mam do wykonania kilka szczepień – czy zapytałem, czy można podać je podczas jednej wizyty?

Kilka odpowiedzi „nie wiem” nie oznacza, że na pewno brakuje Ci konkretnych szczepień. To po prostu sygnał, że warto uporządkować historię szczepień i porównać ją z aktualnymi zaleceniami.

Nie istnieje jeden uniwersalny „pakiet szczepień na jesień”.

Grypa jest szczepieniem sezonowym i powtarzanym co roku. W przypadku RSV szczególnie ważne są wiek oraz ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji. Pneumokoki nie są szczepieniem typowo jesiennym, ale początek sezonu infekcyjnego może być dobrym momentem, żeby sprawdzić, czy profilaktyka jest aktualna. Z kolei zalecenia dotyczące COVID-19 warto weryfikować przed każdym kolejnym sezonem.

Najważniejsze pytanie brzmi więc nie: „Którą szczepionkę wybrać?”, ale: „Które szczepienia są aktualne w mojej sytuacji?”

Jeżeli odpowiedź nie jest oczywista, warto sprawdzić dokumentację i omówić profilaktykę z lekarzem lub farmaceutą.

Czy wrzesień to dobry moment na szczepienie przeciw grypie?

Tak. Optymalnie szczepienie wykonuje się przed okresem zwiększonej zachorowalności, który w Polsce rozpoczyna się zwykle w październiku. Szczepienia można jednak wykonywać przez cały sezon jesienno-zimowy.

Czy RSV dotyczy tylko dzieci?

Nie. RSV może powodować zakażenia u osób w każdym wieku. Ciężki przebieg jest szczególnie istotnym zagrożeniem dla starszych dorosłych i osób z określonymi czynnikami ryzyka.

Czy przeciw pneumokokom trzeba szczepić się co roku?

Nie. Nie jest to szczepienie coroczne. Schemat zależy m.in. od wieku, czynników ryzyka oraz otrzymanych wcześniej szczepionek.

Czy szczepienie przeciw COVID-19 jest bezpłatne w sezonie 2026/2027?

Tak, dla osób posiadających prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych szczepionka oraz kwalifikacja i wykonanie szczepienia są finansowane ze środków publicznych.

Czy można zaszczepić się przeciw grypie i COVID-19 podczas jednej wizyty?

Tak. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że jednoczesne podanie sezonowej szczepionki przeciw COVID-19 i szczepionki przeciw grypie jest zalecanym i bezpiecznym sposobem postępowania.

Czy szczepienia można wykonać w aptece?

Tak. Osoby dorosłe mogą wykonywać wiele szczepień zalecanych w uprawnionych aptekach. Od lutego 2026 roku katalog świadczeń finansowanych przez NFZ obejmuje szczepienia przeciw 18 chorobom.

Artykuł ma charakter informacyjny. O wykonaniu szczepienia i wyborze odpowiedniego schematu decyduje lekarz lub farmaceuta z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, wcześniejszych szczepień, stosowanego leczenia i przeciwwskazań.