Wirus HPV

Dodatni wynik HPV - co oznaczają HPV 16 i 18? Jakie badania wykonać dalej?

Dodatni wynik HPV może zaskoczyć, szczególnie jeśli wcześniej wszystkie badania ginekologiczne były prawidłowe. Jeszcze więcej pytań pojawia się wtedy, gdy na wyniku widnieje HPV 16 lub HPV 18. To typy wirusa związane z większym ryzykiem raka szyjki macicy, ale ich wykrycie nie oznacza rozpoznania nowotworu. Dzięki nowoczesnym badaniom można odpowiednio wcześnie sprawdzić, czy na szyjce macicy pojawiły się nieprawidłowe zmiany. Wyjaśniamy, jak odczytać wynik HPV, kiedy potrzebna jest kolposkopia i co zmieniło się w programie profilaktycznym NFZ.

Dodatni wynik HPV - co to właściwie oznacza?

Dodatni wynik testu HPV HR oznacza, że w pobranym materiale wykryto materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego należącego do grupy wysokiego ryzyka onkogennego.

Nie jest to jednak to samo, co rozpoznanie zmian przedrakowych lub raka szyjki macicy.

Zakażenia HPV są bardzo powszechne. Większość osób aktywnych seksualnie ma kontakt z wirusem przynajmniej raz w życiu, często nawet o tym nie wiedząc. Układ odpornościowy zwykle kontroluje zakażenie, a wirus w ciągu roku lub dwóch lat przestaje być wykrywalny.

Większej uwagi wymagają zakażenia, które utrzymują się przez dłuższy czas, szczególnie gdy dotyczą typów HPV wysokiego ryzyka. Mogą one prowadzić do zmian w komórkach szyjki macicy, a niektóre nieleczone zmiany mogą z czasem przekształcić się w nowotwór.

Najważniejsze po otrzymaniu dodatniego wyniku jest ustalenie, jaki typ HPV wykryto i czy cytologia wykazuje nieprawidłowości. Te informacje pomagają zaplanować dalsze badania.

HPV 16 i HPV 18 - dlaczego mają szczególne znaczenie?

Nie wszystkie typy wirusa HPV wiążą się z jednakowym ryzykiem.

Do grupy wysokiego ryzyka należą między innymi HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58. Spośród nich szczególnie duże znaczenie w rozwoju raka szyjki macicy mają typy 16 i 18:

  • HPV 16 jest najczęściej wykrywanym typem wirusa w nowotworach szyjki macicy. Ma duże znaczenie w rozwoju raka płaskonabłonkowego, który stanowi większość przypadków tej choroby.
  • HPV 18 również należy do typów wysokiego ryzyka. Jest szczególnie związany z gruczolakorakiem szyjki macicy, rozwijającym się z komórek gruczołowych.

Łącznie typy 16 i 18 odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy na świecie.

Nie oznacza to jednak, że zakażenie jednym z nich musi doprowadzić do nowotworu. U wielu kobiet wirus zostaje opanowany przez układ odpornościowy i nie powoduje poważnych następstw.

Wykrycie HPV 16 lub 18 jest natomiast powodem do dokładniejszej oceny szyjki macicy, nawet jeśli wynik cytologii pozostaje prawidłowy.

Czy HPV 16 jest groźniejszy od HPV 18?

HPV 16 jest częściej związany z rakiem szyjki macicy, ale oba typy należą do najważniejszych klinicznie wirusów wysokiego ryzyka.

Sam numer wykrytego typu nie przesądza o stanie zdrowia pacjentki. Znaczenie mają również wcześniejsze wyniki badań, obecność zmian komórkowych i stan układu odpornościowego.

Dlatego w polskim programie przesiewowym wykrycie któregokolwiek z tych dwóch typów prowadzi do skierowania na pogłębioną diagnostykę.

Dodatni HPV 16 lub 18 - jakie badania wykonać dalej?

Od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy NFZ jest test HPV HR z genotypowaniem HPV 16/18.

Badanie jest finansowane przez NFZ dla kwalifikujących się kobiet w wieku 25-64 lat i nie wymaga skierowania.

Jeżeli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tej samej próbki pobranej podczas wizyty wykonuje się cytologię płynną LBC. Pozwala ona sprawdzić, czy komórki szyjki macicy wykazują nieprawidłowości.

Dalsze postępowanie zależy przede wszystkim od wykrytego genotypu HPV i wyniku cytologii.

Wynik Dalsze postępowanie w programie NFZ
HPV 16 i/lub HPV 18 dodatni Kolposkopia, niezależnie od wyniku cytologii LBC.
Inny typ HPV wysokiego ryzyka, prawidłowa cytologia (NILM) Zwykle ponowny test HPV HR po 12 miesiącach.
HPV wysokiego ryzyka, nieprawidłowa cytologia Dalsza diagnostyka zgodnie z wynikiem i algorytmem programu, zazwyczaj obejmująca kolposkopię.

U kobiet po leczeniu zmian przedrakowych, z obniżoną odpornością, w ciąży lub już objętych indywidualnym nadzorem ginekologicznym postępowanie może wyglądać inaczej.

HPV 16 lub 18 dodatni, ale cytologia prawidłowa - czy potrzebna jest kolposkopia?

Tak. W aktualnym polskim programie profilaktycznym wykrycie HPV 16 lub HPV 18 jest wskazaniem do kolposkopii niezależnie od wyniku cytologii płynnej.

Prawidłowa cytologia to dobra informacja. Oznacza, że w ocenionej próbce nie stwierdzono nieprawidłowych zmian komórkowych. Nie wyklucza jednak wszystkich zmian, które mogą być obecne na szyjce macicy.

Kolposkopia pozwala obejrzeć ten obszar dokładniej i w razie potrzeby pobrać materiał do badania histopatologicznego.

Skierowanie na kolposkopię nie oznacza, że lekarz podejrzewa u każdej pacjentki zaawansowaną chorobę. To element profilaktyki dostosowanej do ryzyka związanego z wykrytym genotypem wirusa.

Inny typ HPV HR dodatni i prawidłowa cytologia - dlaczego kontrola dopiero po roku?

Jeżeli wykryto typ wysokiego ryzyka inny niż 16 lub 18, a cytologia jest prawidłowa, w programie NFZ zwykle zaleca się ponowne badanie po 12 miesiącach.

Nie jest to przypadkowo wybrany termin. Większość zakażeń HPV zostaje opanowana przez organizm, a rozwój istotnych zmian w komórkach szyjki macicy zazwyczaj trwa dłużej.

Kontrola po roku pozwala sprawdzić, czy wirus nadal jest wykrywany i czy pojawiły się nieprawidłowości wymagające dalszej diagnostyki.

Ważne, aby nie pomijać tego badania. Dalsze kontrole ustala się na podstawie kolejnych wyników, zgodnie z algorytmem programu.

Co oznaczają NILM, ASC-US, LSIL i HSIL na wyniku cytologii?

Na wynikach cytologii można znaleźć skróty, które bez dodatkowego wyjaśnienia bywają trudne do zrozumienia.

NILM oznacza prawidłowy wynik cytologiczny, bez zmian śródnabłonkowych i komórek nowotworowych.

ASC-US to niejednoznaczne zmiany w komórkach nabłonka płaskiego. Mogą mieć różne przyczyny i wymagają interpretacji razem z wynikiem HPV.

LSIL oznacza zmiany śródnabłonkowe małego stopnia, często związane z zakażeniem HPV. Wiele z nich ustępuje samoistnie.

HSIL wskazuje na zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia, które wymagają dokładniejszej diagnostyki ze względu na większe prawdopodobieństwo zmian przedrakowych.

Żaden z tych skrótów nie powinien być interpretowany w oderwaniu od historii badań pacjentki.

Warto też pamiętać, że wyniki cytologii i wyniki badania histopatologicznego opisuje się według różnych klasyfikacji. Na przykład HSIL w cytologii nie jest automatycznie rozpoznaniem CIN3, a tym bardziej raka.

Jak wygląda kolposkopia po dodatnim HPV?

Kolposkopia to badanie ginekologiczne umożliwiające obejrzenie szyjki macicy w powiększeniu.

Pacjentka znajduje się na fotelu ginekologicznym, podobnie jak podczas pobierania cytologii. Lekarz zakłada wziernik, a następnie ogląda szyjkę za pomocą kolposkopu, który pozostaje na zewnątrz ciała.

Podczas badania stosuje się specjalne roztwory ułatwiające uwidocznienie nieprawidłowych obszarów nabłonka.

Jeśli lekarz zauważy podejrzane zmiany, może pobrać niewielki wycinek do badania histopatologicznego.

Samo oglądanie szyjki zwykle powoduje niewielki dyskomfort, natomiast pobranie wycinka może wiązać się z krótkotrwałym bólem lub skurczem.

Nie każda kolposkopia wymaga biopsji. O potrzebie pobrania materiału decyduje obraz badania i sytuacja kliniczna pacjentki.

Czy nieprawidłowy wynik oznacza konieczność zabiegu?

Nie zawsze. Zmiany niewielkiego stopnia, takie jak CIN1, często ustępują samoistnie i mogą wymagać przede wszystkim obserwacji.

Przy zmianach CIN2 lub CIN3 częściej potrzebne jest leczenie. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić usunięcie zmienionego fragmentu szyjki macicy, np. za pomocą elektrochirurgicznego wycięcia lub konizacji.

Celem takiego postępowania jest zapobieganie rozwojowi raka szyjki macicy.

Więcej informacji znajduje się w artykule Rak szyjki macicy – pierwsze objawy i diagnostyka.

Czy dodatni wynik HPV oznacza, że wirus zostanie w organizmie na zawsze?

Nie. Większość zakażeń ustępuje samoistnie lub staje się niewykrywalna w ciągu jednego–dwóch lat.

Nie można jednak przewidzieć, jak długo wirus będzie utrzymywał się u konkretnej osoby. Zdarza się również, że HPV zostaje ponownie wykryty po okresie ujemnych wyników.

Nie musi to oznaczać nowego zakażenia. Możliwa jest ponowna wykrywalność wcześniejszego zakażenia.

Szczególnie ważne jest zatem przestrzeganie zaleconego harmonogramu badań, a nie samodzielne powtarzanie testu co kilka tygodni.

HPV dodatni po roku - czy zakażenie przetrwało?

Ponowne wykrycie HPV po 12 miesiącach może wskazywać na utrzymywanie się zakażenia.

Nie jest jednak równoznaczne z pojawieniem się zmian przedrakowych.

Dalsze postępowanie zależy od wykrytego typu wirusa, cytologii i wcześniejszych wyników. Lekarz ustali, czy potrzebna jest kolposkopia, czy kolejna kontrola zgodna z programem.

Nie należy stosować na własną rękę preparatów obiecujących przyspieszenie eliminacji HPV. Nie ma wiarygodnych dowodów na skuteczność takich kuracji w usuwaniu wirusa.

Dodatni wynik HPV a partner - czy można ustalić, kiedy doszło do zakażenia?

Dodatni wynik HPV bywa źródłem niepokoju również w wieloletnich związkach.

Tymczasem zakażenie może pozostawać niewykrywalne przez długi czas. Nie da się na podstawie pojedynczego testu określić, kiedy doszło do kontaktu z wirusem ani od kogo pochodzi zakażenie.

Dodatni HPV nie jest dowodem niewierności partnera.

Nie zaleca się również rutynowego wykonywania testów HPV u partnerów seksualnych wyłącznie z powodu dodatniego wyniku drugiej osoby.

Warto natomiast porozmawiać o szczepieniu, profilaktyce i ewentualnych badaniach w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową, jeśli istnieją ku temu wskazania.

Czy można współżyć, mając dodatni wynik HPV?

Sam dodatni wynik HPV nie oznacza konieczności całkowitej rezygnacji ze współżycia.

Trzeba jednak pamiętać, że wirus może być przenoszony podczas kontaktów intymnych, również bez widocznych objawów.

Prezerwatywy ograniczają ryzyko przeniesienia HPV, choć nie eliminują go całkowicie. Chronią także przed wieloma innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.

Jeżeli występują krwawienia, ból, kłykciny kończyste lub trwa leczenie zmian szyjki macicy, należy przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących współżycia.

Czy można zaszczepić się przeciw HPV po dodatnim wyniku?

Tak. Wykrycie HPV nie przekreśla możliwości uzyskania korzyści ze szczepienia.

Szczepionka nie leczy obecnego zakażenia ani istniejących zmian przedrakowych. Pomaga jednak chronić przed nowymi zakażeniami typami HPV objętymi preparatem.

Osoba zakażona jednym typem wirusa niekoniecznie miała kontakt ze wszystkimi pozostałymi.

Dlatego szczepienie może nadal przynieść korzyść po rozpoczęciu życia seksualnego, a w określonych sytuacjach również po 30. roku życia.

U dorosłych, szczególnie w wieku 27–45 lat, decyzja zależy od wcześniejszych szczepień i indywidualnego ryzyka nowych zakażeń.

Szczepienie jest ważnym elementem profilaktyki, ale nie zastępuje badań kontrolnych po dodatnim HPV.

Więcej informacji znajdziesz w poradniku Szczepienie przeciw HPV u dorosłych – czy warto po 30. roku życia?

Dodatni wynik HPV a planowanie ciąży

Samo zakażenie HPV zwykle nie utrudnia zajścia w ciążę ani jej donoszenia.

Znaczenie ma natomiast to, czy występują zmiany wymagające dalszej diagnostyki lub leczenia.

Jeśli planujesz ciążę i otrzymałaś dodatni wynik HPV 16 lub 18, warto omówić z ginekologiem termin kolposkopii i dalsze postępowanie. W niektórych sytuacjach dobrze zakończyć potrzebną diagnostykę jeszcze przed zajściem w ciążę.

Jeżeli HPV zostanie wykryty w ciąży, lekarz dostosuje badania do sytuacji klinicznej. Kolposkopia może być wykonywana u ciężarnych, gdy istnieją wskazania. Leczenie zmian przedrakowych często odkłada się do czasu po porodzie, o ile nie ma podejrzenia choroby inwazyjnej.

Self-Sampling - czy dodatni wynik domowego testu HPV jest wiarygodny?

W profilaktyce raka szyjki macicy rozwija się także możliwość samodzielnego pobierania próbki do badania HPV, czyli Self-Sampling.

Pacjentka pobiera materiał z pochwy za pomocą odpowiedniego zestawu, a następnie przekazuje próbkę do laboratorium.

WHO uznaje tę metodę za wartościowe rozwiązanie zwiększające dostępność badań przesiewowych, pod warunkiem stosowania zwalidowanych testów i zapewnienia dalszego postępowania po wyniku dodatnim.

W Polsce w ramach aktualnego programu NFZ materiał do badania HPV HR pobiera uprawniony personel medyczny.

Jeśli otrzymałaś dodatni wynik badania wykonanego poza programem, przekaż go ginekologowi razem z informacją o zastosowanej metodzie. Pozwoli to ustalić, czy potrzebne jest dodatkowe badanie i jaka powinna być dalsza diagnostyka.

Dodatni wynik HPV, również typu 16 lub 18, nie oznacza raka szyjki macicy. Jest jednak ważną informacją, dzięki której można odpowiednio wcześnie zaplanować dalsze badania. W przypadku HPV 16 i 18 wskazana jest kolposkopia, natomiast przy pozostałych typach wysokiego ryzyka i prawidłowej cytologii zwykle zaleca się kontrolę po 12 miesiącach.

Nowoczesna diagnostyka HPV pozwala wykrywać zagrożenie, zanim rozwinie się choroba nowotworowa. W połączeniu ze szczepieniami przeciw HPV, regularnymi badaniami i odpowiednim leczeniem zmian przedrakowych daje dziś realne możliwości zapobiegania rakowi szyjki macicy.

Najczęstsze pytania o dodatni wynik HPV

Czy HPV 16 lub 18 oznacza raka szyjki macicy?

Nie. Wykrycie tych typów wirusa oznacza większe ryzyko rozwoju zmian przedrakowych, ale samo w sobie nie jest rozpoznaniem nowotworu. W polskim programie NFZ wymaga dalszej diagnostyki kolposkopowej.

Czy można mieć HPV 16 przy prawidłowej cytologii?

Tak. Cytologia ocenia komórki szyjki macicy, natomiast test HPV HR wykrywa materiał genetyczny wirusa. Przy HPV 16 lub 18 kolposkopia jest wskazana także wtedy, gdy LBC jest prawidłowa.

Czy dodatni HPV można wyleczyć lekami?

Nie istnieje obecnie lek eliminujący samo zakażenie HPV. Można natomiast leczyć zmiany wywołane przez wirusa. Większość zakażeń ustępuje samoistnie lub staje się niewykrywalna.

Czy trzeba natychmiast powtórzyć dodatni test HPV?

Zwykle nie. Szybkie powtórzenie badania bez wskazań nie zastępuje dalszej diagnostyki. Termin kontroli lub kolposkopii zależy od genotypu HPV, cytologii i wcześniejszych wyników.

Czy HPV może zostać wykryty po menopauzie?

Tak. Zakażenie HPV może zostać wykryte również po menopauzie, nawet jeśli wcześniejsze wyniki były ujemne. Nie musi oznaczać niedawnego zakażenia. Dalsze postępowanie zależy od wieku, historii badań i stanu zdrowia.

Bibliografia

  1. Narodowy Instytut Onkologii – PIB. Informacje o programie profilaktyki raka szyjki macicy. https://profilaktykaraka.nio.gov.pl/informacje-o-programie-rsm/

  2. Narodowy Fundusz Zdrowia. Programy profilaktyczne – profilaktyka raka szyjki macicy. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/

  3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 3 czerwca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych. Dz.U. 2026, poz. 754.

  4. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions: use of HPV DNA genotyping. 2026. https://www.who.int/publications/i/item/9789240121744

  5. World Health Organization. Human papillomavirus and cancer. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer

  6. Centers for Disease Control and Prevention. HPV and Cervical Cancer. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/hpv-cancer.htm

  7. Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccination Recommendations. https://www.cdc.gov/hpv/hcp/vaccination-considerations/

  8. World Health Organization. HPV Self-Sampling as Part of Cervical Cancer Screening and Treatment. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-SRH-23.1

Udostępnij:

Redakcja Super-Pharm
Autor Redakcja Super-Pharm Zobacz profil
Redakcja Super-Pharm składa się z doświadczonych specjalistów i ekspertów, a każdy z nas wnosi do zespołu unikatową wiedzę i doświadczenie. Skupiamy się na dostarczaniu rzetelnych, opartych na badaniach naukowych informacji, aby pomóc naszym czytelnikom w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących pielęgnacji i zdrowia. Dbamy o to, aby nasze artykuły były nie tylko źródłem cennych informacji, ale również inspiracją do zdrowszego i piękniejszego życia.
Następna porada
Parwowirus B19. Poznaj przyczyny, objawy zakażenia i sprawdź Jak leczyć parwowirusa B19! Czytaj więcej
Related posts