Parwowirus B19. Poznaj przyczyny, objawy zakażenia i sprawdź Jak leczyć parwowirusa B19!

Parwowirus B19 to ludzki wirus z rodziny Parvoviridae. Występuje on na całym świecie. Rezerwuarem tego wirusa są wyłącznie ludzie. Po wniknięciu do organizmu parwowirus dostaje się do krwi i namnaża się w komórkach prekursorowych dla erytrocytów, w szpiku kostnym. Wirus jest wówczas obecny również w wydzielinie z dróg oddechowych. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, ale możliwe jest również przekazanie wirusa przez łożysko od matki do płodu w czasie ciąży, lub występujące bardzo rzadko zakażenie poprzez przetoczenie preparatów krwiopochodnych lub składników krwi pobranych od osoby zakażonej. Źródłem zakażenia parwowirusem jest chory lub zakażony człowiek, u którego wirusy są obecne w krwiobiegu. U osób z zaburzeniami odporności zakażenie może przechodzić w formę przewlekłą. Co ważne, wydalają oni też wirusa przez długi czas i mogą zakażać innych.

Objawy i przebieg zakażenia zależą od szeregu czynników takich jak wiek, obciążenie chorobami na przykład hematologicznymi czy występowanie u danej osoby zaburzeń odporności.

U około 1/4 zakażonych nie występują objawy infekcji, kolejne 50% ma niespecyficzne symptomy, takie jak:

• rozbicie,
• katar,
• ból głowy o łagodnym przebiegu.

U pozostałych osób zakażenie parwowirusem przybiera postać objawową. U chorych z niedoborami odporności infekcja może się przewlekać.

Do charakterystycznych objawów parwowirusa zaliczamy:

• Rumień zakaźny
  Rumień zakaźny znany jest również pod nazwą „piąta choroba” lub „zespół spoliczkowanego dziecka”. Jest to manifestacja kliniczna zakażenia parwowirusem B19 występująca zwłaszcza u dzieci, stanowiąca dość częstą dla tego okresu życia chorobę. U dorosłych występuje on zdecydowanie rzadziej.
  Okres wylęgania choroby wynosi zwykle od 4 do 14 dni od zakażenia. W okresie zwiastunowym występują objawy takie jak gorączka, rozbicie, katar, bóle gardła, wymioty czy biegunki. Chory jest w tym okresie zakaźny.
  Po około 7 – 10 dniach na ciele pojawia się wysypka. Wraz z jej pojawieniem się chory przestaje zakażać. Początkowo zajmuje ona policzki, jest to wówczas dobrze odgraniczony jasnoczerwony obszar o nieco uniesionej powierzchni- stąd nazwa „zespół spoliczkowanego dziecka”. Zmiany nie zajmują okolicy nosa ani ust. Następnie na tułowiu, ramionach, kończynach i pośladkach pojawiają się plamki i grudki, które zlewają się tworząc rumieniowe wzory przywodzące na myśl koronki. Zmiany nie są obecne na dłoniach ani podeszwach stóp. Osutka ta utrzymuje się, niekiedy w zmiennym nasileniu zwykle przez 1-3 tygodni. Może nasilać się w reakcji na wysoką temperaturę lub wysiłek fizyczny.
• Zapalenie stawów
  Zapalenie stawów występuje głównie u dorosłych. Może ono towarzyszyć wysypce, lub występować jako jedyny objaw zakażenia.
  Zapalenie stawów jest symetryczne, obejmuje najczęściej drobne stawy rąk, stawy kolanowe, nadgarstki, stawy łokciowe i skokowe. Zapaleniu towarzyszy ból, nieco rzadziej również obrzęk stawów.
  Zapalenie trwa od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy i ustępuje samoistnie nie powodując uszkodzeń stawów.
• Zespół grudkowo - krwotoczny „rękawiczek i skarpetek”
  Początkowo występują objawy zwiastunowe- osłabienie, bóle głowy i stawów, gorączka, o łagodnym przebiegu. Następnie do objawów ogólnych dołączają zmiany skórne. Zajmują one wyłącznie dłonie i stopy kończąc się na linii nadgarstków i kostek. Ręce i stopy są obrzęknięte,  bolą, występuje rumień oraz wybroczyny i zmiany typu plamicy krwotocznej. Może im towarzyszyć pieczenie lub świąd. Zmiany zwykle utrzymują się 1-3 tygodnie i znikają samoistnie.
  Poza zmianami skórnymi mogą pojawić się również wykwity na błonie śluzowej jamy ustnej, występujące  łącznie lub niezależnie od wysypki. Mogą to być pęcherzyki, nadżerki lub wybroczyny. Wargi mogą być obrzęknięte. One również ustępują samoistnie po upływie zwykle 1-2 tygodni.
  Chory zakaża zarówno w okresie zwiastunowym jak i wówczas, gdy występują już zmiany skórne.
• Przełom aplastyczny
  Przełom aplastyczny występuje u chorych u których występują specyficzne warunki powodujące bardzo intensywna produkcję czerwonych krwinek takie jak np. niedokrwistość autoimmunologiczna. W wyniku masywnego namnażania Parwowirusa B19 komórki prekursorowe dla erytrocytów zostają zniszczone i występuje ciężka niedokrwistość.
• Przewlekła niedokrwistość
  Przewlekła niedokrwistość występuje u osób z niedoborami odporności np. zakażonych wirusem HIV, leczonych lekami immunosupresyjnymi lub chorych na nowotwory złośliwe. Jest ona wynikiem przewlekłej infekcji i długotrwałego zajęcia komórek krwiotwórczych w szpiku kostnym.
• Inne manifestacje zakażenia parwowirusem
  Do innych, rzadszych manifestacji zakażenia należą zapalenie wątroby, leukopenia, trombocytopenia, nietypowe osutki, zaburzenia ze strony układu nerwowego, zespół mielodysplastyczny, inne zaburzenia hematologiczne i immunologiczne.

W większości przypadków rozpoznanie stawiane jest na podstawie typowego obrazu klinicznego choroby.

W przypadkach wątpliwych, u osób nieobciążonych zaburzeniami odporności, wykonuje się badania serologiczne , które pozwalają na wykrycie przeciwciał skierowanych przeciw wirusowi. Potwierdza to aktualne lub niedawno przebyte zakażenie (przeciwciała IgM) lub przebycie zakażenia w przeszłości (przeciwciała IgG).

U osób z niedoborami odporności testy serologiczne mogą być niemiarodajne. U tych chorych w celu wykrycia DNA wirusa wykonuje się testy PCR we krwi lub szpiku kostnym. W przypadku podejrzenia infekcji ośrodkowego układu nerwowego identyfikację wirusa można też wykonać tą metodą w płynie mózgowo- rdzeniowym.

W większości przypadków leczenie jest jedynie objawowe. Stosuje się leki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Nie ma leczenia przyczynowego.

U chorych z niedoborami odporności podaje się w razie wskazań, dożylne immunoglobuliny.
Natomiast w niedokrwistości i przełomie aplastycznym stosuje się przetoczenia preparatów krwiopochodnych i składników krwi.

Zakażenie parwowirusem B19 może stanowić zagrożenie jeśli wystąpi w okresie ciąży. Wirus może przechodzić przez łożysko i tym samym dostać się do płodu. Szacuje się, ze ryzyko rozwoju zakażenia płodu to około 30%. Nie u wszystkich zakażonych płodów występują jednak objawy choroby- większość rozwija się prawidłowo. U pewnego odsetka mogą wystąpić poważne powikłania, a pośród nich;

• uogólniony nieimmunologiczny obrzęk płodu,
• ciężka niedokrwistość,
• niewydolność serca,
• zapalenie mięśnia serca,
• obumarcie płodu.

Kobieta ciężarna, która miała kontakt z osobą zakażoną, powinna mieć oznaczone przeciwciała przeciw Parwowirusowi B19. Jeśli dodatnie są u niej wyłącznie przeciwciała w klasie IgG, oznacza to, że przebyła zakażenie w przeszłości i obecnie nie ma ryzyka zakażenia płodu. Gdy obecne są przeciwciała IgM lub IgM i IgG konieczna jest kontrola i ginekologa położnika i odpowiednie monitorowanie płodu celem wykrycia ewentualnych cech zakażenia. Gdy we krwi nie są obecne żadne przeciwciała należy wykonać ponowne badanie po 2 tygodniach.

• Torok, E, Moran, F. Cooke „Parvovirus B19” Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology, Oxford University Press 2017, ISBN 978–0–19–967132–8, p. 390-392
• Lamont RF, Sobel JD, Kusanovic JP i wsp: Parvovirus B19 infection in human pregnancy. BJOG, 2011;118:175-186
• Marczyńska, P. Sawiec „Choroby wywołane przez parowirusa B19” w Interna Szczeklika 2020, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
• Torok, E, Moran, F. Cooke „Congenital infections” Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology, Oxford University Press 2017, ISBN 978–0–19–967132–8, p. 787