CMV. Jakie są przyczyny i objawy cytomegalii? Sprawdź jak leczyć wirusa CMV!

CMV to skrócona nazwa wirusa cytomegalii. Jest to patogen szeroko występujący w środowisku. U osób z prawidłową odpornością powoduje najczęściej infekcje bezobjawowe lub u niewielkim nasileniu. Jednak wirus CMV est groźny dla chorych z zaburzeniami układu immunologicznego, u których infekcje mogą przebiegać gwałtownie i ciężko. Cytomegalia stanowi również zagrożenie dla kobiet w ciąży, z uwagi na możliwość transmisji infekcji CMV do płodu i rozwoju u niego wrodzonej choroby cytomegalowirusowej. Jak leczyć cytomegalię? Jakie są przyczyny i objawy cytomegalii?

CMV, czyli Cytomegalowirus, jest wirusem należącym do herpeswirusów. Jest on patogenem szeroko występującym w środowisku. Odsetek osób u których wykrywa się przeciwciała świadczące o przebyciu zakażenia pierwotnego wzrasta wraz z wiekiem. Jego rezerwuarem są ludzie, w których organizmach po zakażeniu pierwotnym pozostaje w formie uśpionej, zdolny do reaktywacji w stanach obniżenia odporności. Pierwotne zakażenie u osób bez zaburzeń układu immunologicznego najczęściej przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Wirus stanowi zagrożenie dla osób z upośledzoną odpornością np.:

• chorych nowotworowo,
• po przeszczepach narządów,
• leczonych immunosupresyjnie,
• chorych na AIDS, 
• dla kobiet w ciąży, u których zakażenie wiąże się z ryzykiem zakażenia płodu i rozwoju u niego cytomegalii wrodzonej.

Jak wspomniałam rezerwuarem, a zatem również źródłem zakażenia jest zakażony człowiek- chory lub nosiciel. Cytomegalowirus występuje we krwi i tkankach osoby zakażonej, ale również w między innymi jej ślinie, moczu, mleku kobiecym, wydzielinie z dróg rodnych czy nasieniu.

Do zakażenia dojść może wskutek;

• kontaktu ze śliną lub innymi wydzielinami chorego lub nosiciela,
• kontaktu seksualnego,
• podczas karmienia piersią z matki na dziecko,
• w czasie ciąży w przypadku aktywnej infekcji u matki może dojść do zakażenia płodu,
• przetoczenia krwi lub preparatów krwiopochodnych zawierających wirusa, choć zdarza się to rzadko- w stacjach krwiodawstwa stosuje się procedury mające na celu uniknięcie transmisji patogenów,
• przeszczepy narządów od osoby zakażonej.

Objawy zakażenia wirusem cytomegalii są uzależnione od statusu immunologicznego osoby zakażonej, czy wieku (infekcje wrodzone). Infekcję która rozwija się po pierwszym zakażeniu określa się jako infekcję pierwotną- osoby zdrowe, które przebyły ją bezobjawowo mogą nie mieć nawet tego świadomości. Po infekcji pierwotnej wirus nie jest eliminowany z organizmu a pozostaje w nim w formie uśpionej. Może on ulec aktywacji w przypadku obniżenia odporności np. choroby nowotworowej czy leczenia immunosupresyjnego. Mówimy wówczas o infekcji wtórnej. Przebycie zakażenia pierwotnego nie chroni również przed ponownym zakażeniem wirusem cytomegalii, i rozwojem infekcji wtórnej wywołanej ponownym zainfekowaniem.

Zakażenie pierwotne najczęściej przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Jeśli symptomy występują mogą przybrać postać manonukleozy cytomegalowirusowej- klinicznie przypominającej mononukleozę zakaźną wywoływaną przez wirusa EBV, zwykle jednak przebiegającej łagodniej. U chorych występuje;

• gorączka,
• osłabienie i rozbicie,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• powiększenie wątroby,
• bóle mięśniowe,
• żółtaczka (częściej u dorosłych niż u dzieci),
• powiększenie i zmiany na migdałkach,
• powiększenie śledziony.

W przypadku zakażenia pierwotnego może również wystąpić zapalenie wątroby wywołane CMV.

U osób z ciężkimi niedoborami odporności w przebiegu choroby występują zapalenie siatkówki, przełyku, jelita grubego, zapalenie mózgu, neuropatie obwodowe, zapalenie płuc, zapalenie żołądka, zapalenie wątroby, zmiany skórne i inne symptomy.

W przypadku zakażenia związanego z przetoczeniami najczęściej obserwuje się gorączkę, zapalenie płuc, wątroby a niekiedy również objawy jak w mononukleozie.

W przypadku kobiet ciężarnych pierwotna lub wtórna infekcja cytomegalowirusowa stwarza ryzyko transmisji, czyli przeniesienia infekcji do płodu. Zagrożenie jest największe w przypadku infekcji pierwotnych i sięga w nich średnio około 50%. W infekcjach wtórnych ryzyko wynosi około 1%. Ryzyko transmisji jest też wyższe na późnych etapach ciąży niż na wczesnych.

W momencie urodzenia zaledwie 10% noworodków manifestuje objawy cytomegalii wrodzonej. Należą do nich;

• małogłowie,
• żółtaczka,
• powiększenie wątroby i śledziony,
• zapalenie siatkówki i naczyniówki oka,
• wybroczyny lub krwotoczna wysypka na skórze,
• opóźniony rozwój wewnątrzmaciczny,
• wewnątszczaszkowe zwapnienia widoczne w badaniach obrazowych.

Dzieci urodzone z bezobjawowym wrodzonym zakażeniem CMV mogą w późniejszych latach manifestować;

• zaburzenia słuchu- niedosłuch neurosensoryczny,
• zaburzenia rozwoju mowy,
• opóźnienie rozwoju psychoruchowego.

W diagnostyce CMV zastosowanie znajdują testy serologiczne wykrywające przeciwciała przeciw CMV w klasie IgM, oraz IgG. Wykorzystuje się również metodę PCR, która pozwala wykryć zakażenie, a także przy wykorzystaniu odpowiednich technik różnicować zakażenie utajone i aktywną infekcję. Wykorzystuje się ją również w diagnostyce wewnątrzmacicznych zakażeń CMV w czasie badań płynu owodniowego.

Wirusa CMV można też wykryć w:

• moczu,
• ślinie,
• płynie mózgowo- rdzeniowym,
• innych wydzielinach, co robi się między innymi w przypadku diagnostyki zakażeń nabytych u noworodków.

Osoby bez zaburzeń odporności nie wymagają terapii przeciwwirusowej w przypadku zakażeń pierwotnych przebiegających łagodnie. Stosuje się leki objawowe łagodzące symptomy mononukleozy cytomegalowirusowej.

U osób z upośledzoną odpornością oraz w leczeniu ciężko przebiegających infekcji, w  tym u noworodków, konieczne jest zastosowanie leku przeciwwirusowego- gancyklowiru. Podaje się go zarówno u dorosłych jak i u dzieci. Dawkowanie dostosowuje się do wieku i masy ciała chorego. Leczenie prowadzone jest w warunkach szpitalnych a lek podaje się początkowo dożylnie, a następnie doustnie. Czas terapii zależy od postaci i ciężkości zakażenia.

W terapii okulistycznej gancyklowir stosuje się również miejscowo. 

• Torok, E, Moran, F. Cooke „Cytomegalovirus” Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology, Oxford University Press 2017, ISBN 978–0–19–967132–8, p. 405-408,
• F. Pass „Cytomegalovirus” Principles and Practice of Pediatric Infectious Diseases, ELSEVIER 2018, ISBN 978-0-323-40181-4, p. 5569- 5598
• Sobolewska- -Pilarczyk, P. Rajewski , P. Rajewski Cytomegalia wrodzona — aktualne zalecenia dotyczące diagnostyki i terapii Forum Medycyny Rodzinnej 2016, tom 10, nr 6, 309–313