Kichasz na słońce, swędzi Cię skóra? Sprawdź czy masz fotoalergię, alergię na słońce lub fototoksyczność!

Kobieta w kapeluszu chroni się przed słońcem

Wysypka, swędzenie i inne zmiany skórne, a do tego kichanie po ekspozycji na światło. Pierwsza myśl: uczulenie na słońce! Określenie to często nadużywane nie oznacza typowej alergii, ale rzeczywiście może ją przypominać. Czym jest więc uczulenie na słońce?

Czym jest uczulenie?

Potocznie alergię nazywamy uczuleniem, a więc nieprawidłową, nadmierną reakcją organizmu na bodziec, który w normalnej sytuacji nie wywołuje nadwrażliwości. Substancje, które wyzwalają alergię zwane są alergenami, a ich obecność w środowisku wywołuje lawinę reakcji w naszym układzie odpornościowym. Alergenami mogą być na przykład pyłki roślin, pokarmy, leki oraz zarodniki grzybów. Jednak czy słońce może być alergenem? Nie do końca.

Uczulenie na słońce a fotodermatoza

Spotykamy się czasami ze sformułowaniami “uczulenie na słońce” czy “alergia na słońce”, które stosowane są w mowie potocznej. Tak naprawdę dotyczą one zjawiska fotodermatozy egzogennej, czyli choroby skóry, do której wystąpienia oprócz promieniowania UV potrzebne są też inne czynniki zewnętrzne takie jak przyjmowane leki czy stosowane kosmetyki.

Do grupy chorób skóry zwanych fotodermatozami egzogennymi należy wyprysk fotoalergiczny i fototoksyczny, które warto rozróżniać. Ich wspólną cechą jest zewnętrzny bodziec, który stymuluje ich powstawanie i nasilenie ich objawów, czyli światło słoneczne. Występują zatem głównie w miejscach odsłoniętych i narażonych na promieniowanie UV, a więc na twarzy, szyi, dekolcie, przedramionach i innych częściach ciała.

Czym jest fotoalergia?

Zarówno fotoalergia jak i fototoksyczność występują pod wpływem promieniowania słonecznego i czynnika zewnętrznego, który sprzyja ich powstawaniu.

Fotoalergia to zjawisko nadwrażliwości organizmu, w której bierze udział układ immunologiczny. Substancja uczulająca, czyli tak zwany fotohapten jest aktywowany poprzez promieniowanie ultrafioletowe i następnie w wyniku kaskady reakcji immunologicznych dochodzi do powstania odczynu fotoalergicznego. Reakcja rozpoczyna się zazwyczaj po około 24-48 (rzadko po 6 - 72) godzinach od ekspozycji na substancję uczulającą i słońce.

Fotoalergia nie występuje u każdego i zależy od indywidualnych predyspozycji organizmu i jego wrażliwości na dany czynnik. Można zatem powiedzieć, że przypomina “klasyczną” alergię z tą różnicą, że w tej reakcji pośredniczy słońce. Do związków, które mogą powodować u niektórych osób wyprysk fotoalergiczny należą:

  • chlorpromazyna – lek psychotropowy,
  • ketoprofen – niesteroidowy lek przeciwzapalny,
  • difenhydramina – lek przeciwhistaminowy używany także jako lek wspomagający zasypianie,
  • terbinafina – lek przeciwgrzybiczy.

Jak widać leki te pochodzą z naprawdę różnych grup i posiadają zupełnie inne właściwości lecznicze. Jednak lista ta jest zdecydowanie dłuższa i obejmuje nawet kilkaset pozycji! Inne substancje powodujące fotoalergiczne kontaktowe zapalenie skóry to także mieszanki perfum czy... składniki filtrów przeciwsłonecznych!

Produkty na alergię

Czym jest fototoksyczność?

Reakcje fototoksyczne polegają na powstawaniu skórnych odczynów pod wpływem wolnych rodników wytwarzanych przez określone substancje chemiczne. Jednak ten rodzaj fotodermatozy nie dotyczy tylko osób szczególnie predysponowanych, a większość stykających się z danym “alergenem”.

Jednym z przykładów może być reakcja fototoksyczna powodowana przez barszcz Sosnowskiego. Ze względu na obecność znacznych ilości substancji fotouczulających roślina ta jest groźna nie tylko dla zdrowia i naszej skóry, ale także naszego życia. Skóra w kontakcie z barszczem Sosnowskiego i promieniowaniem UV może ulegać poparzeniom I, II, a nawet III stopnia.

Reakcje fototoksyczne w odróżnieniu od fotoalergii są zatem przewidywalne, a objawy pojawiają się bardzo szybko, zazwyczaj do kilku godzin.

Jakie są objawy fotoalergii?

Fotoalergie należą do naprawdę rzadkich zjawisk i są nieprzewidywalne, więc nie można określić u kogo mogą się pojawić i z jakim nasileniem. Do objawów fotoalergii należą zmiany zapalne na skórze w postaci wyprysku. Ich mniejsze nasilenie można zaobserwować w okolicach zacienionych, czyli pod brodą, w głębszych zmarszczkach, oczodołach czy za uszami.

Czym jest fototoksyczność?

Reakcje fototoksyczne polegają na powstawaniu skórnych odczynów pod wpływem wolnych rodników wytwarzanych przez określone substancje chemiczne. Jednak ten rodzaj fotodermatozy nie dotyczy tylko osób szczególnie predysponowanych, a większość stykających się z danym “alergenem”.

Jednym z przykładów może być reakcja fototoksyczna powodowana przez barszcz Sosnowskiego. Ze względu na obecność znacznych ilości substancji fotouczulających roślina ta jest groźna nie tylko dla zdrowia i naszej skóry, ale także naszego życia. Skóra w kontakcie z barszczem Sosnowskiego i promieniowaniem UV może ulegać poparzeniom I, II, a nawet III stopnia.

Reakcje fototoksyczne w odróżnieniu od fotoalergii są zatem przewidywalne, a objawy pojawiają się bardzo szybko, zazwyczaj do kilku godzin.

Jakie są objawy fototoksyczności?

Reakcje fototoksyczne przypominają zazwyczaj oparzenia słoneczne, czyli występuje rumień, pojawia się obrzęk oraz pęcherze. Czasami na skórze mogą pozostać długotrwałe przebarwienia lub zmiany skórne, które przypominają liszaj płaski.

Na czym polega leczenie fotodermatoz egzogennych?

Podstawą w przypadku fotoalergii i odczynów fototoksycznych jest zidentyfikowanie i skuteczne unikanie czynnika, który wywołał reakcję. Do metod leczenia objawowego można zaliczyć podawanie przez krótki czas (1-2 tygodnie) kortykosterydów miejscowych. W przypadku wystąpienia nadkażenia bakteryjnego może okazać się konieczne podawanie antybiotyków. Profilaktycznie oraz podczas stosowania silnych kortykosterydów podstawą jest codzienne natłuszczanie skóry, które stanowi barierę dla związków drażniących i wspomaga regenerację uszkodzonej skóry.

Czym są fotodermatozy o nieznanej przyczynie?

Oprócz fotodermatoz egzogennych warto również wspomnieć o innej grupie chorób. Są to fotodermatozy idiopatyczne, czyli o nieokreślonej przyczynie występowania. Należą do nich:

  • wielopostaciowe osutki świetlne,
  • pokrzywka słoneczna,
  • przewlekłe posłoneczne zapalenie skóry.

Wielopostaciowe osutki świetlne

Wielopostaciowe osutki świetlne mogą mieć charakter grudkowy, pęcherzykowy i rumieniowy, a dotyczą również okolic odsłoniętych, a przez to szczególnie narażonych na działanie słońca. Pojawiają się dosyć szybko, nawet po kilku godzinach od ekspozycji na promieniowanie UV. Zmiany skórne mogą być swędzące.

Pokrzywka słoneczna

Pokrzywka świetlna to jedna z najrzadszych fotodermatoz, często o nieznanej przyczynie występowania. Promieniowanie słoneczne powoduje powstawanie alergenu w skórze, wobec którego organizm zaczyna produkować przeciwciała. W reakcję zaangażowany jest więc układ odpornościowy, a objawy pokrzywki manifestują się powstawaniem bąbli, rumienia i silnego swędzenia. Wygląd skóry przypomina wówczas poparzenie pokrzywą.

Przewlekłe posłoneczne zapalenie skóry

Do przewlekłych posłonecznych zapaleń skóry należą:

  • przetrwałe odczyny świetlne,
  • wyprysk słoneczny (świetlny),
  • actinic reticuloid (przewlekły wyprysk).

Niestety określenie przyczyny występowania powyższych zmian jest często bardzo ciężkie. Actinic reticuloid należy do bardzo skomplikowanych fotodermatoz, a naciekowe zmiany zapalne mogą obejmować nawet całe ciało. Najcięższe przypadki mogą przypominać chłoniaki.

Czym są fotodermatozy endogenne?

Fotodermatozy obejmują dużą grupę chorób skóry często o nie do końca poznanej przyczynie. Oprócz fotodermatoz egzogennych i idiopatycznych można również wymienić fotodermatozy endogenne takie jak porfiria czy pelagra. Mogą one wynikać z niedoboru niektórych witamin jak w przypadku pelagry. Przyczyną występowania porfirii jest nieprawidłowy rozpad hemu i gromadzenie związków pośrednich, co skutkuje następnie występowaniem reakcji fototoksycznych, ale także szeregu innych objawów.

Skąd się bierze kichanie na słońce?

Kichanie pod wpływem słońca nie ma tak naprawdę nic wspólnego ani z alergią, ani tym bardziej z fotodermatozami. Odruch ten wywołany światłem doczekał się jednak własnej nazwy – syndrom ACHOO. Przyczyny tego zjawiska nie są do końca poznane, ale podejrzewa się nadmierną wrażliwość kory wzrokowej na światło i błędny odbiór impulsu wzrokowego jako pochodzącego ze śluzówki nosa. Oszukany organizm w wyniku tej pomyłki kicha. Odruch foticznego kichania występuje nie tylko po ekspozycji na słońce, ale także sztuczne światło na przykład jarzeniówki oraz nie ma nic wspólnego z uczuleniem. Notowano przypadki aż 40 kichnięć po ekspozycji na światło!

Bibliografia

  • Chmielewski, J., Czarny-Działak, M., Dziechciaż, M., Uściński, P., Bąk-Badowska, J., Florek-Łuszczki, M., Szpringer, M., Sosnowsky’s hogweed (Heracleum sosnowskyi) – a plant endangering human health, Med Srod., 2017.

  • Śpiewak, R., Wyprysk fotoalergiczny i fototoksyczny, Alergoprofil, 2009.

  • Śpiewak R., Fotodermatozy, czyli choroby skóry prowokowane przez światło, Kosmetyka Profesjonalna, 2009.

Udostępnij
Następna porada Zaburzenia słuchu. Jak rozpoznać problemy ze słuchem? Sprawdź! Czytaj więcej
Autor Natika Karolak
Absolwentka farmacji Collegium Medicum w Bydgoszczy oraz studiów podyplomowych „Marketing strategiczny na rynku farmaceutycznym” Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Aktualnie poznaje uroki berlińskiego życia oraz niemieckich aptek.
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę