Alergia pokarmowa u dzieci. Jakie są przyczyny i objawy alergii pokarmowej u dzieci?

Dziecko je z miseczki z tatą

Alergia pokarmowa stanowi rosnący problem na całym świecie. Każdego roku przybywa pacjentów z nadwrażliwością pokarmową, która skutecznie obniża jakość życia i prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Według danych statystycznych na alergię pokarmowę cierpi nawet do 13% dzieci w Polsce. Głównymi alergenami wyzwalającym niepożądane reakcje w wieku dziecięcym są białka mleka krowiego oraz jaja kurzego. W przypadku podejrzenia alergii u dziecka ważne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki oraz wdrożenie leczenia.

Czym jest alergia pokarmowa?

Alergią pokarmową nazywamy nieprawidłową reakcję organizmu na pokarm, który w tej samej dawce u osób zdrowych nie powoduje żadnych objawów. U podłoża alergii pokarmowej leżą procesy immunologiczne, które mogą być IgE-zależne lub IgE-niezależne.

Proces alergiczny związany jest z dwoma etapami:

  1. Uczulenie:

Jest to pierwszy kontakt z alergenem, który przebiega bezobjawowo, ale zostaje zapisany w pamięci immunologicznej.

  1. Choroba alergiczna:

Jest to etap wyzwolenia reakcji alergicznej (po powtórnym kontakcie z antygenami) u uczulonej wcześniej osoby. Konsekwencją mogą być zaburzenia w funkcjonowaniu układu lub narządu, w obrębie którego występuje manifestacja choroby. 

Większość alergizujących pokarmów została ujęta w tzw. Wielkiej Ósemce Alergenów, w której umieszczono: mleko krowie, jaja, zboża, soję, ryby, mięczaki i skorupiaki, orzechy oraz orzeszki arachidowe. Należy jednak pamiętać, że problem alergii jest bardziej złożony i za nadwrażliwość pokarmową może być odpowiedzialnych nawet do 160 różnych produktów spożywczych.

Jak często wystepuje alergia pokarmowa u dzieci?

Alergia pokarmowa dotyczy nawet od 8 do 13% populacji dzieci, przy czym największy odsetek przypadków odnotowywanych jest w grupie wiekowej do 3. roku życia. Po tym czasie spory odsetek (do 85%) małych pacjentów nabywa tolerancję i objawy alergii pokarmowej przestają być dokuczliwe.

Należy jednak pamiętać, że alergia pokarmowa może ujawnić się w każdym wieku, więc nie należy tracić czujności i uważnie obserwować reakcje organizmu na różne grupy pokarmu.

Produkty na alergię u dzieci

 Jakie są przyczyny alergii u dzieci?

Do głównych przyczyn występowania alergii pokarmowej u dzieci należy zaliczyć:

  • czynniki genetyczne, związane z występowaniem alergii u rodziców lub rodzeństwa (pozytywny wywiad alergiczny w rodzinie),
  • czynniki epigenetyczne (środowiskowe), które powiązane są z narażeniem dzieci na szkodliwe czynniki zewnętrzne takie jak zanieczyszczenie środowiska, pyły, dym papierosowy, pleśnie, spaliny samochodowe.

U najmłodszych pacjentów występuje dodatkowy szereg czynników, które zwiększają ryzyko manifestacji objawów alergicznych. Należą do nich:

  • czynniki immunomodulujące, np. infekcje wirusowe lub endotoksyny,
  • zaburzenie mikrobioty jelitowej,
  • niedojrzała bariera jelitowa dziecka,
  • zaburzenia równowagi limfocytów Th1/Th2,
  • niska kwasowość soku żołądkowego,
  • zmniejszona aktywność  enzymów  przewodu pokarmowego,
  • brak stosowania prawidłowej diety u niemowlęcia (np. zbyt wczesne wprowadzanie uczulających pokarmów),
  • stosowanie żywności zawierającej dodatki, barwniki i konserwanty.

U niemowląt i najmłodszych dzieci najczęściej występuje alergia na białka mleka krowiego oraz jaja kurze, natomiast u starszych dzieci do listy alergizujących pokarmów należy dołączyć między innymi:

  • jabłka,
  • orzeszki ziemne,
  • soję,
  • kiwi,
  • marchew,
  • pszenicę,
  • cytrusy,
  • truskawki,
  • pomidory,
  • czekoladę.

Objawy alergii pokarmowej u dzieci

Spożycie alergenów pokarmowych może wywoływać objawy ze strony wszystkich układów i narządów organizmu.

Alergia pokarmowa u dzieci może być manifestowana w następujący sposób:

  • objawy skórne: wysypka, zaczerwienienie, pokrzywka, świąd, wyprysk atopowy,
  • objawy ze strony układu pokarmowego: ból brzucha, biegunka, zaparcia, wymioty, mrowienie lub obrzęk jamy ustnej,
  • objawy ze strony układu oddechowego: katar, niedrożność nosa, astma, kaszel,
  • objawy ze strony układu moczowego: częstomocz, nawracające zapalenie dróg moczowych, moczenie nocne i dzienne,
  • zapalenie alergiczne błony śluzowej jelita grubego,
  • enteropatia alergiczna,
  • krew w stolcu,
  • astma oskrzelowa,
  • alergiczny nieżyt nosa,
  • zapalenie ucha środkowego,
  • zapalenie zatok obocznych nosa,
  • ból głowy,
  • duszność,
  • zapalenie spojówek,
  • rozdrażnienie i nadpobudliwość,
  • zaburzenia snu,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • obrzęk naczynioruchowy,
  • świszczący oddech,
  • bóle stawowe i mięśniowe,
  • wstrząs anafilaktyczny.

W przypadku zaobserwowania niepokojących symptomów należy dokładnie przyjrzeć się diecie dziecka, uwzględniając pokarmy przyjęte nie tylko w krótkim czasie od wystąpienia objawów, ale też od kilku dni do około tygodnia wstecz.

Diagnostyka alergii pokarmowej

Diagnostyka alergii pokarmowej jest zazwyczaj procesem kilkuetapowym i złożonym.  Spory problem w rozpoznaniu alergii stanowi różna reakcja na ten sam alergen. Przykładem mogą być

alergeny jaja kurzego, które u części pacjentów mogą powodować wysypkę, u innych zaostrzenie astmy, a jeszcze w innej grupie zaburzenia ze strony układu pokarmowego.

Odpowiednio dobrane narzędzia diagnostyczne i sumienna współpraca rodziców z lekarzem prowadzącym z pewnością przekładają się na szybkość uzyskania diagnozy i możliwość wdrożenia leczenia.

Pierwszy etap powinien obejmować badanie fizykalne oraz wnikliwie przeprowadzony wywiad z rodzicami/opiekunami pacjenta.

Na podstawie uzyskanych informacji lekarz może zalecić zastosowanie różnych badań laboratoryjnych:

  • badanie całkowitego stężenia przeciwciał klasy E (IgE) w surowicy,
  • badanie specyficznych przeciwciał (sIgE) w surowicy,
  • płatkowe testy skórne (APT, ang. atopy patch test),
  • punktowe testy skórne (STP, ang. skin prick test)
  • badanie w kierunku eozynofilii krwi obwodowej,
  • próby prowokacyjne,
  • podwójnie ślepa próba kontrolowana placebo (DBPCFC, ang. double blind placebo controlled food challenge).

Jak leczyć alergię pokarmową u dzieci?

Najlepszym sposobem wyciszenia reakcji alergicznej jest wyłączenie szkodliwych pokarmów z diety poprzez zastosowanie diety eliminacyjnej. Niestety takie działanie sprzyja powstawaniu niedoborów (np. niektórych witamin, wapnia), dlatego stosowanie diety eliminacyjnej powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą dietetyka, który pomoże wprowadzić do codziennego jadłospisu odpowiednie zamienniki lub suplementy.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić przyjmowanie glikokortykosteroidów (np. flutikazon, budezonid) oraz leków przeciwalergicznych, które występują pod postacią blokerów receptorów histaminy (np. klemastyna, desloratadyna, cetyryzyna, loratadyna). Możliwe jest także zastosowanie immunoterapii z wykorzystaniem alergenów rekombinowanych.

Pamiętajmy, że alergia pokarmowa może ujawnić się w każdym wieku. Predyspozycje genetyczne powiązane z ekspozycją na szkodliwe czynniki środowiska stanowią poważne ryzyko wystąpienia objawów alergicznych, które mogą być nie tylko groźne dla naszego zdrowia, ale także wpływają negatywnie na jakość życia. Szczególną uwagę powinniśmy zwrócić na niepokojące objawy u niemowląt i dzieci, wśród których z każdym rokiem alergia pokarmowa staje się coraz bardziej poważnym problemem. W przypadku manifestacji objawów alergii u dzieci powinniśmy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który zaleci odpowiednią diagnostykę i leczenie.

Bibliografia

  • Dadas-Stasiak, E., Kalicki, B., & Jung, A. (2010). Najczęściej występujące przyczyny i rodzaje alergii u dzieci w świetle aktualnej epidemiologii. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 6(2), 92-99.
  • Gugała, A., Kurowski, M., & Kowalski, M. L. (2021). Alergia na pokarmy w Polsce na tle innych krajów Europy–wyniki projektu EuroPrevall. Alergia Astma Immunologia, 26(1).
  • Kaczmarski, M., & Bartuzi, Z. (2016). Wybrane aspekty epidemiologiczne alergii pokarmowej wieku dziecięco-młodzieżowego i dorosłego. Alergologia Polska-Polish Journal of Allergology, 3(2), 46-55.
  • Kaczmarski, M., Korotkiewicz-Kaczmarska, E., Kawnik, K., & Bobrus-Chociej, A. (2009). Nadwrażliwość pokarmowa u dzieci i młodzieży. Stand Med Pediatria, 6, 379-398.
  • Kargulewicz, A. (2020). Alergie pokarmowe u dzieci. Lekarz POZ, 6(6), 352-355.
Udostępnij
Następna porada Alergia pokarmowa u dzieci. Które produkty uczulają dzieci najczęściej? Czytaj więcej
Autor Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych w specjalności biochemia, biolog molekularny, aktywny nauczyciel akademicki i promotorka wielu prac dyplomowych, popularyzatorka nauki. Autorka i współautorka licznych prac naukowych publikowanych w międzynarodowych czasopismach. Przedmiotem jej zainteresowań są zagadnienia z zakresu biochemii medycznej, w tym nadwrażliwości pokarmowej. Pasjonatka wykorzystywania technik immunoenzymatycznych i hodowli komórek in vitro w badaniach naukowych.
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę