Wielka ósemka alergenów pokarmowych. Jakie są najczęstsze alergie pokarmowe? Sprawdź listę alergenów!

Miseczki z uczulającymi pokarmami

Wielka Ósemka Alergenów to lista pokarmów, które odpowiedzialne są za większość przypadków alergii pokarmowej u osób na całym świecie. Wśród produktów znalazły się: mleko krowie, jaja, ryby, skorupiaki i mięczaki, orzechy, orzeszki arachidowe, soja oraz pszenica. Wielka Ósemka Alergenów została zaproponowana w 1995 roku przez FAO, po czym w 1999 roku została oficjalnie zaakceptowana przez Komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius Commission).

Pierwsze przypadki alergii - kilka ciekawych faktów

Alergia pokarmowa stanowi poważny problem zdrowotny u wielu pacjentów na całym świecie. Obecnie możemy mówić już o prawdziwej epidemii alergii, co jest przesłanką do  umieszczenia jej na liście chorób cywilizacyjnych. Pierwsze opisane przypadki alergii datowane są prawdopodobnie na XVIII wiek. Dotyczyły one alergicznego nieżytu nosa zwanego ówcześnie “gorączką sienną”.

Przełomowym momentem były badania prowadzone przez austriackiego pediatrę Clemensa von Piruet’a, który początkowo opisał „chorobę posurowiczą” u dzieci, a następnie w 1906 roku zaproponował pierwszą definicję alergii jako “zmienioną reaktywność wywołaną przez obce substancje, czyli alergeny”. Termin alergia powstał jako mieszanka wyrazów wywodzących się z języka greckiego:

  • allos, czyli odmienny,
  • ergos, czyli reakcja.

Późniejsze dekady przyniosły rozkwit badań nad chorobami alergicznymi, której jedną z postaci jest alergia pokarmowa.

Objawy alergii pokarmowej

Codziennie spożywane produkty mogą mieć nie tylko znaczenie odżywcze, ale też są przyczyną nadmiernej reakcji ze strony układu immunologicznego. Według szacunkowych danych, alergia pokarmowa dotyczy około 8% dzieci oraz od 1-5% populacji osób dorosłych.

Należy podkreślić, że alergię pokarmową mogą powodować nie tylko produkty pochodzenia roślinnego, ale też zwierzęcego.

Do objawów alergii pokarmowej można zaliczyć:

  • zespół alergii jamy ustnej,
  • ból brzucha,
  • wzdęcia,
  • nudności,
  • biegunkę,
  • zmiany skórne,
  • atopowe zapalenie skóry ,
  • astmę,
  • obrzęk,
  • alergiczny nieżyt nosa
  • alergiczne zapalenie spojówek,
  • wstrząs anafilaktyczny.

Produkty na alergię

Wielka Ósemka Alergenów - najczęściej alergizujące pokarmy

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO, ang. Food and Agriculture Organization) jest wyspecjalizowaną jednostką, której celem jest zwalczanie głodu oraz zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego i dostępu do wysokiej jakości żywności dla wszystkich mieszkańców naszego globu. FAO współpracuje aż z 194 państwami członkowskimi i prowadzi swoją działalność w 130 krajach na całym świecie.

W 1995 roku grupa ekspertów pracujących w ramach organizacji FAO wyszczególniła 8 grup pokarmów, które z dużym prawdopodobieństwem odpowiadają za 90% przypadków alergii pokarmowej na świecie.

Listę najbardziej i najczęściej alergizujących pokarmów nazwano Wielką Ósemką Alergenów, do których należą:

  • mleko krowie,
  • jaja,
  • ryby,
  • skorupiaki i mięczaki,
  • orzechy,
  • orzeszki arachidowe,
  • soja,
  • pszenica.

Wielka Ósemka Alergenów została oficjalnie zaakceptowana w 1999 roku przez Komisję Kodeksu Żywnościowego (Codex Alimentarius Commission), która w międzynarodowym wymiarze dba o ochronę zdrowia i interesy konsumentów oraz działa na rzecz zapewnienia uczciwych praktyk w handlu żywnością. Komisja Kodeksu Żywnościowego zrzesza specjalistów ze świata nauki, ekspertów technicznych, przedstawicieli rządowych oraz przedstawicieli konsumentów i przemysłu, którzy wspólnie pracują nad zatwierdzaniem i publikowaniem norm dla żywności w skali regionalnej i ogólnoświatowej.

Alergia na mleko krowie

Alergia na białka mleka krowiego dotyczy głównie niemowląt i dzieci, u których po 3 roku życia może dojść do wyciszenia nadwrażliwości. Niestety u części pacjentów nie dochodzi do reemisji, a alergia pokarmowa staje się coraz częstszą dolegliwością także w populacji osób dorosłych.

Mleko krowie zawiera kilkadziesiąt różnych białek, które zgrupowane są w następujące frakcje:

  1. Kazeina: Stanowi do 80% wszystkich białek mleka krowiego. Wyróżniamy frakcje αS1-, αS2-, β-, κ- oraz γ-kazeiny, z których wszystkie wykazują właściwości alergizujące. Ważny jest fakt, że istnieje wysoka homologia w budowie kazeiny różnych gatunków, dlatego alergicy nie powinni spożywać mleka koziego czy kobylego.
  2. Białka serwatkowe: Stanowią około 20% wszystkich białek mleka krowiego. Najsilniej alergizujące w tej grupie są β-laktoglobulina oraz α-laktoalbumina. Ciekawostką jest fakt, że β-laktoglobulina nie znajduje się naturalnie w mleku kobiecym, jednak istnieją opracowania dowodzące, że możliwa jest identyfikacja tego białka w pokarmie matek, których dieta zawiera mleko krowie.

Uczulenie na jajka kurze

Alergia na jaja kurze obserwowana jest zwykle u dzieci, jednak cierpi na nią także coraz większy odsetek osób dorosłych. Typowe objawy alergii na jajka obejmują:

  • wymioty,
  • pokrzywkę,
  • zaostrzenie atopowego zapalenia skóry (AZS), 
  • ryzyko wstrząsu anafilaktycznego.

W jajku znajdziemy ponad 150 różnych białek, z których najsilniejszymi alergenami są:

  • owomukoid,
  • owoalbumina,
  • owotransferyna,
  • lizozym,
  • albumina.

Warto podkreślić, że alergizujące substancje są zawarte zarówno w białku, jak i żółtku jajka.

Alergia na ryby

 Nadwrażliwość na tę grupę pokarmów dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych. Objawami alergi na ryby mogą być:

  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego,
  • zmiany skórne,
  • astma,
  • wstrząs anafilaktyczny.

Problem alergii na ryby jest szczególnie nasilony w Skandynawii i Japonii, gdzie odnotowuje się znaczne ilości spożywania tego pokarmu. 

Głównym alergenem jest parwalbumina (Gad c 1), która zawarta jest w mięsie ryb. Możliwe jest jednoczesne występowanie alergii pokarmowej oraz wziewnej, co obserwowane jest np. u osób pracujących w sektorze przetwórstwa ryb.

Alergicy powinni unikać spożywania wszystkich gatunków ryb, gdyż istnieje duża homologia w budowie alergizującego białka i ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych.

Alergia na owoce morza

Do manifestacji alergii na skorupiaki dochodzi przede wszystkim po spożyciu krewetek, ale alergizujące białka znajdują się także w:

  • krabach,
  • langustach,
  • homarach,
  • rakach.

Głównym alergenem krewetek jest tropomiozyna, która jest powodem występowania reakcji krzyżowych między innymi gatunkami skorupiaków. Pozostałe białka alergizujące, zawarte w krewetkach to:

  • kinaza argininowa,
  • białko sarkoplazmatyczne wiążące wapń,
  • hemocyjanina,
  • lekkie łańcuchy miozyny.

Problem alergii na owoce morza jest szczególnie poważny w Azji, jednak w wyniku procesu globalizacji diety, coraz więcej przypadków odnotowywanych jest także w Europie i Stanach Zjednoczonych. Alergia na skorupiaki wiąże się z dużym ryzykiem wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego.

Uczulenie na orzechy laskowe i alergia krzyżowa na orzechy

Choć największa liczba przypadków alergii w tej grupie pokarmów odnotowywana jest po spożyciu orzechów laskowych, do nieprawidłowych reakcji przyczyniają się także białka:

  • migdałów,
  • orzechów włoskich,
  • orzechów brazylijskich,
  • orzechów makadamia,
  • kasztanów,
  • nerkowców,
  • pistacji.

Alergizujące białka zawarte w orzechach to między innymi:

  • globulina 7S,
  • albumina 2S,
  • leguminy,
  • konglutyna gamma.

Istnieje wysokie ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych między orzechami różnych gatunków drzew, np. pomiędzy orzechami włoskimi i laskowymi a migdałami. Z tego powodu alergicy powinni wystrzegać się wszystkich rodzajów orzechów, tym bardziej, że istnieje wysokie ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego

Alergia na orzeszki ziemne (arachidowe, fistaszki)

Orzeszki ziemne stanowią ważny składnik stosowany w kuchniach całego świata. Są one bogatym źródłem cennych białek, które z jednej strony stanowią substancję odżywczą i budulcową, a z drugiej mogą powodować zagrażające życiu reakcje alergiczne. Objawy alergii na orzechy mogą obejmować zmiany skórne lub dolegliwości ze strony układu pokarmowego i oddechowego.

Problem uczulenia na orzeszki ziemne jest szczególnie poważny w Stanach Zjednoczonych, gdzie obserwowany jest największy odsetek wstrząsu anafilaktycznego po spożyciu nawet niewielkiej ilości fistaszków. Orzeszki ziemne zawierają długą listę alergenów, wśród których znajdują się np. Ara h 1 oraz Ara h 2.

W Unii Europejskiej istnieje obowiązek umieszczania informacji na etykietach produktów spożywczych o zawartości nawet śladowych ilości orzeszków ziemnych lub o ich obecności w zakładach produkcyjnych. 

Alergia na soję

Odżywki z białkami sojowymi były stosowane jako zamienniki u niemowląt ze zdiagnozowaną alergią na białka mleka krowiego. Wraz z upływem czasu zaobserwowano jednak, że białka mleka krowiego i soi są powodem reakcji krzyżowych i nie powinny być podawane małym pacjentom. Manifestacja objawów klinicznych obejmuje między innymi:

  • zaburzenia ze strony układu pokarmowego,
  • zaburzenia układu oddechowego,
  • zaostrzenie choroby u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry.

Do alergizujących białek soi należy między innymi:  Gly m 1, Gly m 2 oraz substancje występujące w lecytynie sojowej, która jest powszechnie stosowana jako emulgator w procesie produkcji żywności, leków oraz kosmetyków. Z tego względu osoby ze zdiagnozowaną alergią na soję powinny uważnie czytać etykiety i zwracać uwagę na skład stosowanych produktów.

 Uczulenie na pszenicę

Głównym białkiem alergizującym zawartym w pszenicy jest Tri a 19 (omega-5 gliadyna), które odpowiada za większośc przypadków nadwrażliwości u dzieci.

Alergia na pszenicę może pojawić się w wyniku nieprawidłowych reakcji po spożyciu pokarmu (alergia pokarmowa) lub po ekspozycji na opary (alergia wziewna), np. podczas pracy w piekarni czy w zakładach przetwórstwa.

Alergia na białka pszenicy jest często mylona z chorobą trzewną, czyli celiakią. Warto podkreślić, że obie choroby mogą mieć podobny przebieg i objawy, dlatego ważne jest zastosowanie odpowiedniej diagnostyki i postawienie trafnej diagnozy.

Alergia pokarmowa dotyczy kilkudziesięciu milionów ludzi w samej Europie. Aż 90% przypadków alergii powodowanych jest przez powszechnie stosowane produkty, takie jak:

  • jajka,
  • mleko krowie,
  • pszenica,
  • soja,
  • ryby.

Stworzenie Wielkiej Ósemki Alergenów pozwoliło uporządkować listę pokarmów uczulających, stanowiących największy problem dla osób z nadwrażliwością. Choć alergia pokarmowa stanowi przedmiot badań wielu ośrodków naukowych, nadal istnieją liczne niejasności i konieczność pogłębienia analizy nadmiernej reakcji układu odpornościowego u pacjentów z całego świata.

Bibliografia

  • Drewnik, A., Kowalski, M. L. (2016). Alergia na ryby. Alergia Astma Immunologia, 21(2).
  • Rosada, T., Napiórkowska-Baran, K., Alaska, E., Baranowska, K., Bartuzii, Z. (2021). Alergia, jako maska Pierwotnych Niedoborów Odporności. Alergia Astma Immunologia, 26(1).
  • Rosada, T., Ukleja-Sokołowska, N., Bartuzi, Z. (2019). Alergia na soję-co wiemy obecnie?. Alergia Astma Immunologia, 24(3).
  • Seweryn, E., Królewicz, E., Stach, K., & Kustrzeba-Wójcicka, I. (2018). Właściwości odżywcze i alergizujące jaj kurzych. Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej, 72.
  • Sorva, R., Mäkinen-Kiljunen, S., & Juntunen-Backman, K. (1994). β-Lactoglobulin secretion in human milk varies widely after cow's milk ingestion in mothers of infants with cow's milk allergy. Journal of allergy and clinical immunology, 93(4), 787-792.
  • Shulman, S. T. (2017). Clemens von Pirquet: a remarkable life and career. Journal of the Pediatric Infectious Diseases Society, 6(4), 376-379.
  • Ukleja-Sokołowska, N., Sokołowski, Ł., & Bartuzi, Z. (2018). Alergia na roztocza kurzu domowego i krewetki–co wiemy obecnie?. Alergia Astma Immunologia-przegląd kliniczny, 23(4), 221-227.
  • Wawrzeńczyk, A., Żbikowska-Gotz, M., Przybyszewski, M., Wawrzeńczyk, A., & Bartuzi, Z. (2016). Występowanie swoistych przeciwciał IgE przeciwko komponentom alergenowym orzechów w populacji osób dorosłych. Alergoprofil, 12(2), 67-73.
  • Wróblewska, B. (2002). Wielka ósemka alergenów pokarmowych. Alergia, 4(15), 1-7.
  • https://www.gov.pl/web/ijhars/informacje-o-kkz (Data dostępu: 27.01.2022)
Udostępnij
Następna porada Żywienie osób starszych. Sprawdź jak skomponować dietę dla seniora! Czytaj więcej
Autor Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych w specjalności biochemia, biolog molekularny, aktywny nauczyciel akademicki i promotorka wielu prac dyplomowych, popularyzatorka nauki. Autorka i współautorka licznych prac naukowych publikowanych w międzynarodowych czasopismach. Przedmiotem jej zainteresowań są zagadnienia z zakresu biochemii medycznej, w tym nadwrażliwości pokarmowej. Pasjonatka wykorzystywania technik immunoenzymatycznych i hodowli komórek in vitro w badaniach naukowych.
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę