Podagra. Jakie są przyczyny i objawy dny moczanowej? Sprawdź jak leczyć dnę moczanową!

Bóle stawów w dnie moczanowej

Choroba królów lub ludzi bogatych – dna moczanowa opisywana była już w roku 400 p.n.e. przez greckiego lekarza Hipokratesa. Swoją ówczesną nazwę zawdzięczała występowaniu głównie u osób zamożnych, którzy nie narzekali na brak jedzenia i do tego często spożywali alkohol. Chorobę wiązano zatem ze statusem społecznym. W XVII wieku pisano, że ofiara dny moczanowej kładzie się spać całkowicie zdrowa, a około godziny drugiej zostaje obudzona przez silny ból dużego palca stopy przypominający zwichnięcie. W nocy ostrym dolegliwościom bólowym towarzyszyła gorączka, dreszcze i bezsenność. Niektórzy twierdzili, że nie chorują osoby powstrzymujące się od stosunków seksualnych, spożywania wina oraz miodu. Teorii było naprawdę wiele. Ile jest zatem prawdy w tych naznaczonych upływem czasu historiach? Jakie są objawy i przyczyny podagry? Czy dna moczanowa jest śmiertelna? Jak ją leczyć?

Czym jest dna moczanowa?

Dna moczanowa znana także jako podagra lub artretyzm to jedna z najczęstszych chorób reumatycznych. Spowodowana jest odkładaniem kryształów moczanu sodu w płynie stawowym i innych tkankach, co prowadzi do zapalenia stawów. Dlaczego jednak u niektórych osób dochodzi do odkładania takich złogów? Powodem jest tak zwana hiperurykemia, czyli podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi. W wyniku długotrwałego wzrostu stężenia kwasu moczowego dochodzi do odkładania soli tego kwasu. Takie wytrącanie kryształów moczanu sodu może prowadzić także do kamicy nerkowej i upośledzenia funkcji nerek.

Częstość występowania tej choroby niestety wzrasta i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Artretyzm diagnozowany jest częściej u mężczyzn niż u kobiet, a do jego pojawienia przyczyniają się złe nawyki żywieniowe, brak aktywności fizycznej, otyłość i zespół metaboliczny.

Jakie są rodzaje dny moczanowej?

Dna pierwotna wynika z uwarunkowań genetycznych i polega na wrodzonym upośledzeniu wydalania kwasu moczowego przez nerki (90% przypadków) lub zwiększonej produkcji tego kwasu w organizmie (10% przypadków).

Natomiast druga postać dny moczanowej, czyli wtórna (nabyta) związana jest ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego w organizmie ze względu na:

  • dietę bogatą w puryny,
  • nadużywanie alkoholu,
  • przyjmowanie określonych leków, na przykład tiazydów (leki moczopędne),
  • występowanie chorób takich jak:
    • białaczka,
    • niedokrwistość hemolityczna,
    • choroba nowotworowa.

Produkty na bóle stawów

Jakie są przyczyny dny moczanowej?

Główną przyczyną występowania dny moczanowej jest zwiększone stężenie kwasu moczowego wynikające z niedostatecznej jego eliminacji lub zwiększonej produkcji czy podaży tego kwasu, na przykład z diety bogatopurynowej. Wzrost stężenia kwasu moczowego w organizmie, czyli hiperurykemia nie oznacza od razu, że dna moczanowa na pewno się rozwinie. Ryzyko wystąpienia postaci objawowej rośnie wraz z wiekiem i nasileniem hiperurykemii. Istnieją jednak odpowiednie leki, dzięki którym można skutecznie obniżyć zawartość tego kwasu w naszym organizmie.

Długotrwałe podwyższenie stężenia kwasu moczowego w organizmie skutkuje odkładaniem jego soli zwłaszcza w stawach i nerkach. Dochodzi do upośledzenia ich funkcji, a także wystąpienia szeregu dokuczliwych objawów.

Czynnikiem, który przyczynia się do rozwoju dny moczanowej jest niewątpliwie nieodpowiednia dieta. Zwiększone stężenie kwasu moczowego w organizmie może pochodzić z bogatopurynowych produktów takich jak:

  • czerwone mięso, podroby, bulion,
  • ryby: śledzie, sardynki, dorsz, pstrąg,
  • owoce morza,
  • słodkie napoje bogate we fruktozę, a zwłaszcza syrop glukozowo-fruktozowy,
  • miód.

Właśnie z tego powodu o dnie moczanowej mówiono kiedyś “choroba bogaczy”. W dawnych czasach to dieta bardziej zamożnych obfitowała w żywność zawierającą puryny, czyli mięso i alkohole. Obecnie trend ten zanika, a na dnę moczanową chorują częściej osoby o niższym statusie społecznym. Oczywiście zapobieganie dnie moczanowej nie polega na całkowitym wykluczeniu powyższych produktów z diety. Pamiętajmy, że chociażby ryby i owoce morza są głównym źródłem kwasów omega, które wspomagają pracę naszego układu nerwowego czy serca.

Nadużywanie alkoholu również przyczynia się do rozwoju podagry ze względu na zwiększenie stężenia kwasu moczowego w organizmie. Wśród napojów alkoholowych najgorzej wypada piwo, które może prowadzić do napadów dny moczanowej. Rola wina w nasileniu objawów artretyzmu jest kwestią sporną, ponieważ oprócz zawartości alkoholu występują w nim także korzystne związki takie jak przeciwutleniacze.

Jakie są objawy dny moczanowej?

Obraz kliniczny dny moczanowej można podzielić na:

  • bezobjawowe podwyższenie stężenia kwasu moczowego,
  • ostre zapalenie stawów,
  • okres między napadami dny,
  • przewlekłe zapalenie stawów (dna przewlekła).

Wzrost stężenia kwasu moczowego może nie dawać żadnych objawów, a co więcej u tych osób dna moczanowa może nigdy się nie rozwinąć. Może też minąć wiele lat zanim pojawią się pierwsze objawy artretyzmu. Ryzyko rozwoju dny moczanowej rośnie wraz z wiekiem i nasileniem hiperurykemii. Pierwsze objawy dny moczanowej pojawiają się zazwyczaj między 40. a 60. rokiem życia u mężczyzn, a u kobiet przeważnie po menopauzie. U kobiet przed menopauzą wystąpienie dny moczanowej ma zazwyczaj podłoże genetyczne.

Ostry napad dny moczanowej obejmuje przeważnie pojedynczy staw, a najczęściej jest to staw śródstopno-paliczkowy. Czasami może obejmować także kilka stawów. Bardzo silny ból pojawia się przeważnie w nocy lub wczesnym rankiem. Oprócz objawów bólowych w dnie mcozanowej występuje:

  • zaczerwienienie,
  • obrzęk,
  • uczucie gorąca i napięcia w obrębie stawu,
  • błyszczenie i łuszczenie skóry,
  • dreszcze, gorączka, uczucie rozbicia.

Ból w dnie moczanowej rośnie stopniowo i osiąga szczyt w przeciągu 8-12 godzin, a ustępuje w ciągu kilku dni do dwóch tygodni. Do czynników, które przyczyniają się do wystąpienia ataku dny moczanowej należą:

  • spożycie alkoholu (zwłaszcza piwa),
  • intensywny wysiłek fizyczny,
  • spożycie posiłku z dużą zawartością puryn,
  • uraz lub zabieg operacyjny,
  • zakażenie,
  • niektóre leki, na przykład allopurynol.

Między napadami dny występuje okres bezobjawowy, który początkowo może trwać nawet kilka lat. Wraz z rozwojem artretyzmu okresy między napadami skracają się nawet do kilku tygodni.

Niestety dna moczanowa może przejść w formę przewlekłą, która objawia się:

  • trwałym zniekształceniem stawów,
  • ograniczeniem ruchomości stawów,
  • obecnością guzków dnawych wyczuwalnych pod skórą.

W przewlekłej dnie moczanowej występują dolegliwości w obrębie wielu stawów, a objawy pojawiają się także w okresach między napadami.

Złogi moczanu sodu mogą obejmować nie tylko stawy, ale także nerki prowadząc do kamicy, która u 40% pacjentów poprzedza rozwój artretyzmu. Nawet połowa osób z dną moczanową może chorować także na nadciśnienie tętnicze. Hiperurykemia może być również czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Jakie badania wykonać na dnę moczanową?

Można pomyśleć, że skoro główną przyczyną rozwoju dny moczanowej jest podwyższone stężenie kwasu moczowego, należy po prostu zbadać jego poziom, a w przypadku jego zwiększonej ilości po prostu zmienić dietę i odstawić alkohol. Niestety nie jest to takie proste.

Zdarza się, że podczas ostrego napadu dny moczanowej stężenie kwasu moczowego u pacjenta jest w normie. Może być to spowodowane reakcją organizmu na ból związany z atakiem i stymulacją nadnerczy do wytwarzania ACTH. Powodem mogą być również niektóre leki, które zażywane są przez pacjenta w związku z chorobami współwystępującymi z dną. Mogą one obniżać stężenie kwasu moczowego.

Właśnie dlatego potrzebne są oprócz oznaczenia zawartości kwasu moczowego także badania płynu stawowego lub materiału z guzka dnawego na obecność charakterystycznych kryształów moczanu sodu. Kształtem przypominają igły zakończone ostro na obu końcach. Kryształy są wykrywalne nie tylko podczas napadu dny, ale także w okresach bezobjawowych.

Czy dna moczanowa jest chorobą uleczalną?

Dna moczanowa niestety nie jest uleczalna, jednak zastosowanie leczenia objawowego i zmiana stylu życia może pomóc w zmniejszeniu objawów i wydłużeniu okresu między atakami.

Kluczowa leczeniu dny moczanowej jest odpowiednia dieta, czyli oparta o produkty z niską zawartością puryn. Zalecane są także niskotłuszczowe produkty mleczne, które obniżają poziom kwasu moczowego. Należy dbać o odpowiednie nawadnianie i aktywność fizyczną. Unikanie nadmiernych ilości alkoholu (głównie piwa), palenia tytoniu, a także redukcja masy ciała mogą przyczynić się do poprawy jakości życia chorujących na dnę moczanową.

Jak leczyć dnę moczanową?

Leczenie polega przede wszystkim na ograniczeniu objawów i przerywaniu ataków dny moczanowej. Ważne dla komfortu pacjenta jest także zapobieganie atakom dzięki zmniejszeniu stężenia kwasu moczowego w organizmie.

Do leków stosowanych w atakach dny należą:

  • kolchicyna,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
  • glikokortykosteroidy.

Leki zmniejszające stężenie kwasu moczowego stosowane głównie w zapobieganiu napadom dny to:

  • allopurynol,
  • febuksostat.

Kolchicyna

W przerywaniu ostrych napadów dny moczanowej stosuje się lek przeciwzapalny - kolchicynę. Jest ona także wykorzystywana w zapobieganiu ostrym atakom podczas włączania leków moczopędnych.

Kolchicyna dawkowana niewłaściwie może okazać się bardzo toksyczna. Najczęściej występują zaburzenia żołądkowo-jelitowe takie jak biegunka, nudności i wymioty. W przypadku gdy objawy nasilają się, lekarz może zmniejszyć dawkę leku lub rozważyć przerwanie leczenia.

W przerywaniu ataku dny moczanowej ważne jest, aby kolchicyna została podana jak najwcześniej.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Skutecznymi lekami stosowanymi w tej jednostce chorobowej ze względu na ich działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe są również NLPZ. Najczęściej wprowadzane są ketoprofen lub ibuprofen zazwyczaj w dawkach maksymalnych. Z kolei nie stosuje się kwasu acetylosalicylowego, czyli popularnej aspiryny, która może zwiększać stężenie kwasu moczowego i nasilić atak dny.

Glikokortykosteroidy

Alternatywą w leczeniu dny moczanowej w przypadku złej tolerancji kolchicyny lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest podawanie glikokortykosteroidów. Należą one również do leczenia wspomagającego, a także gdy stosowanie pozostałych leków jest przeciwwskazane.

Allopurynol

Allopurynol należy do leków zwanych inhibitorami oksydazy ksantynowej, których zadaniem jest obniżanie kwasu moczowego w organizmie. Stosowany jest więc w dnie moczanowej z towarzyszącą hiperurykemią, a także w bezobjawowej hiperurykemii. Leczenie można wprowadzić po ustąpieniu nagłego ataku dny moczanowej, a nie w trakcie i powinno rozpoczynać się od mniejszych dawek w celu uniknięcia działań niepożądanych. Istnieje jednak możliwość wystąpienia ciężkiej nadwrażliwości na allopurynol, która może zagrażać życiu.

Febuksostat

Do inhibitorów oksydazy ksantynowej należy również febuksostat, który stosowany jest w leczeniu przewlekłej hiperurykemii, gdy wystąpiło odkładanie się złogów moczanowych. Febuksostat wprowadzany jest do terapii, gdy dochodzi do nietolerancji allopurynolu lub jego nieskuteczności w obniżaniu stężenia kwasu moczowego. Jest on silniejszy niż allopurynol, a także powoduje mniej działań niepożądanych.

Dna moczanowa należy do jednych z najwcześniej diagnozowanych chorób u ludzi w przeszłości. Pierwsze informacje na jej temat pochodzą z około 2600 roku p.n.e. z Egiptu, chociaż jeszcze wtedy nie posiadano zbyt rozległej wiedzy na temat tej choroby. Dna moczanowa, czyli artretyzm polega na odkładaniu soli kwasu moczowego w organizmie, nieodwracalnym uszkodzeniu stawów, a także zajęciu nerek. Chociaż dna moczanowa uznawana jest za chorobę nieuleczalną, odpowiedni styl życia i leczenie pozwala ograniczyć objawy i wydłużyć okresy pomiędzy napadami. Wszystkie te działania poprawiają jakość życia chorych.

Bibliografia

  • Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchicum Dispert, https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [dostęp: 27.07.2022].
  • Szczęch R., Narkiewicz K., Hiperurykemia i dna moczanowa, Choroby Serca i Naczyń, 2006.
  • Pilarski Ł., Bogdański P., Pupek-Musialik D., Dna moczanowa — antyczna choroba wciąż problematyczna w XXI wieku, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2012.
  • Ragab G., Elshahaly M., Bardin T., Gout: An old disease in new perspective - A review, J Adv Res., 2017.
  • Talaat M., Park K., Schlesinger N., Contentious Issues in Gout Management: The Story so Far, Open Access Rheumatol., 2021.
  • Engel B., Just J., Bleckwenn M., Weckbecker K., Treatment Options for Gout, Dtsch Arztebl Int., 2017.
Udostępnij
Następna porada SIBO. Jakie są przyczyny i objawy zespołu rozrostu jelita cienkiego? Sprawdź jak leczyć SIBO! Czytaj więcej
Autor Natika Karolak
Absolwentka farmacji Collegium Medicum w Bydgoszczy oraz studiów podyplomowych „Marketing strategiczny na rynku farmaceutycznym” Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Aktualnie poznaje uroki berlińskiego życia oraz niemieckich aptek.
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę