Streptococcus. Jakie są przyczyny i objawy zakażenia paciorkowcem typu A (GAS) i jak go leczyć? Sprawdź co wiemy o streptokokach!

Paciorkowiec

W bieżącym okresie jesienno-zimowym odnotowywany jest ogromny wzrost infekcji RSV oraz zachorowań na grypę, a z każdym tygodniem pacjentów przybywa. Sytuację pogarsza fakt, że nadal nie poradziliśmy sobie z COVID-19, co sprawia, że aktualny stan określany jest mianem “tridemii”. Niepokojące wydają się też doniesienia dotyczące coraz większej liczby dzieci zakażonych paciorkowcem grupy A, u których zaobserwowano  objawy zagrażające życiu i zdrowiu.

Właściwie każdego dnia możemy przeczytać o ciężkim przebiegu choroby spowodowanej paciorkowcami grupy A (iGAS, inwazyjne zakażenie paciorkowcem grupy A) u dzieci, dlatego warto dowiedzieć się czym są te niebezpieczne bakterie. Jak możemy uchronić się przed zakażeniem? Czy istnieją szczepienia ochronne? Na jakie objawy powinniśmy zwrócić uwagę? Oto porcja wiedzy dotycząca paciorkowców!

Czym są paciorkowce (Streptococcus)?

Paciorkowce (Streptococcus) to kuliste bakterie Gram-dodatnie, które cechuje duża inwazyjność. Stanowią one niejednorodną grupę mikroorganizmów, różniących się między innymi rodzajem hemolizy oraz typem polisacharydu występującego na ich powierzchni.

Wśród paciorkowców wyróżniamy wiele gatunków bakterii chorobotwórczych, do których należą np. dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae) lub paciorkowiec bezmleczności (Streptococcus agalactiae).

Czym są paciorkowce grupy A czyli GAS? Co o nich wiemy?

Przeważająca liczba osób w populacji jest nosicielem paciorkowców grupy A (GAS), które bytują w gardle i na skórze, powodując niekiedy łagodne infekcje.

Istnieje jednak pewna grupa pacjentów, która obarczona jest ryzykiem poważnych konsekwencji obecności GAS w organizmie.

Największe ryzyko wystąpienia ciężkiego przebiegu choroby dotyczy:

  • dzieci do 10 roku życia, zwłaszcza przy jednoczesnym występowaniu ospy lub grypy,
  • osób z obniżoną odpornością,
  • pacjentów onkologicznych lub przyjmujących leki immunosupresyjne,
  • pacjentów w podeszłym wieku,
  • kobiety w ciąży,
  • osób regularnie zażywających narkotyki lub alkohol.

Jakie są najczęstsze objawy zakażenia paciorkowcem?

Do najczęstyszych objawów zakażenia Streptococcus należą:

  • szorstka wysypka, która może występować także w postaci guzków,
  • pojawienie się strupów na skórze,
  • ból gardła,
  • obrzęk kończyn lub stawów,
  • kaszel,
  • zaczerwienienie języka,
  • biały nalot na języku,
  • gorączka (> 38ºC u niemowląt poniżej 3 miesiąca życia, natomiast u dzieci starszych jest to temperatura > 39ºC),
  • bóle mięśniowe,
  • nadmierna senność i zmęczenie,
  • biegunka i mdłości,
  • w niektórych przypadkach mogą pojawić się trudności z oddychaniem oraz zwiększa się ryzyko odwodnienia.

Jakie choroby wywołuje paciorkowiec grupy A?

Większość przypadków ma charakter bezobjawowy albo występują objawy o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu.

Skutkiem zakażenia paciorkowcami grupy A mogą być między innymi:

  • łagodna infekcja i ból gardła,
  • zapalenie migdałków,
  • liszajec,
  • zapalenie tkanki łącznej,
  • angina,
  • szkarlatyna.

Najcięższa postać infekcji określana jest jako inwazyjna choroba paciorkowcowa grupy A (iGAS), podczas której cechą charakterystyczną jest omijanie przez bakterie naturalnych mechanizmów immunologicznych organizmu. Może to prowadzić do pojawienie się u pacjenta:

  • paciorkowcowego zespołu wstrząsu toksycznego z niewydolnością wielonarządową,
  • zakażenia krwi (bakteriemii),
  • septycznego zapalenie stawów,
  • zapalenie opon mózgowych,
  • martwiczego zapalenia powięzi (ostrego zakażenia podskórnej tkanki łącznej)

Produkty na objawy zakażenia paciorkowcem

Jak często występują choroby wywoływane przez paciorkowce?

Z reguły obecność paciorkowców grupy A w organizmie jest niezauważalna, co jest związane z wysokim procentem nosicielstwa w całej populacji. Pamiętajmy jednak, że w niektórych przypadkach GAS mogą powodować choroby o zróżnicowanym przebiegu - od łagodnej infekcji skóry lub gardła, aż po paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego.

Warto podkreślić, że w bieżącym sezonie jesienno-zimowym paciorkowce grupy A powodują zauważalnie więcej infekcji u dzieci niż w poprzednich latach. Bakteria stanowi prawdziwe zagrożenie w wielu krajach europejskich, takich jak:

  • Francja,
  • Wielka Brytania,
  • Irlandia,
  • Hiszpania,
  • Holandia,
  • Irlandia,
  • Szwecja.

Problem wydaje się narastać i niestety do chwili obecnej w Wielkiej Brytanii co najmniej kilkanaście dzieci poniżej 15 roku życia straciło życie w wyniku infekcji spowodowanej przez GAS. Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO) apeluje o czujność i szybkie wprowadzenie leczenia w przypadku potwierdzenia zakażenia, ale jednocześnie ocenia, że ​​ryzyko infekcji iGAS dla populacji ogólnej jest obecnie niskie.

W Polsce nie potwierdzono dotychczas przypadku inwazyjnej infekcji paciorkowcami grupy A, natomiast niepokojaco rośnie liczba zachorowań na szkarlatynę, którą wywołują głównie paciorkowce z gatunku Streptococcus pyogenes. Szkarlatyna jest szczególnie często diagnozowana u dzieci uczęszczających do żłobków, przedszkoli i szkół, co wskazuje, że zakażenia paciorkowcami stanowią poważny problem społeczny i zdrowotny również w naszym kraju.

Aktualnie w Europie nie wprowadzono żadnych restrykcji w związku z przypadkami zakażenia paciorkowcami grupy A, natomiast zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zalecane jest:

  • zgłaszanie przypadków infekcji odpowiednim instytucjom, co ma na celu monitorowanie sytuacji i przyspieszenie dalszych badań,
  • przekazywanie izolatów wywołujących chorobę inwazyjną oraz nieinwazyjnych izolatów z podejrzewanych skupisk do krajowych laboratoriów referencyjnych w celu dalszej charakterystyki i badania wrażliwości na antybiotyki.

Kiedy pójść do lekarza po zakażeniu paciorkowcem?

Wymienione wyżej stany zagrażają życiu pacjenta, dlatego wymagana jest natychmiastowa pomoc lekarza. Alarmującymi objawami są bezdechy lub trudności w oddychaniu, sinoniebieskie zabarwienie skóry, języka lub ust dziecka, brak oddawania moczu w ciągu ostatnich 12 godzin, zapadnięte oczy, silne rozdrażnienie oraz wysoka gorączka.

Podstawą diagnostyki powinno być badanie podmiotowe i przedmiotowe, a dodatkowo możliwe jest jest wykonanie badania mikrobiologicznego (posiewu) materiału pobranego od pacjenta. Ze względu na długi czas oczekiwania, w niektórych przypadkach konieczne może być zastosowanie leczenia farmakologicznego jeszcze przed otrzymaniem wyniku badań laboratoryjnych.

Leczenie zakażenia paciorkowcami polega na podawaniu antybiotyków (np. amoksycyliny), środków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych oraz dbanie o prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową pacjenta. W niektórych przypadkach konieczna może być hospitalizacja.

Należy podkreślić, że paciorkowce grupy A wykazują wrażliwość na penicylinę, co daje dobre rokowania i możliwość stosowania skutecznej farmakoterapii.

Jak się chronić przed zakażeniem Streptococcus? Jaką profilaktykę stosować na paciorkowca?

Ze względu na rozpowszechnienie paciorkowców w populacji trudno jest całkowicie wyeliminować ryzyko zakażenia, natomiast możemy je zminimalizować poprzez działania profilaktyczne, które obejmują między innymi:

  • zachowanie odpowiedniej higieny i częste mycie rąk,
  • dezynfekcję rąk,
  • zasłanianie ust (np. chusteczką) podczas kaszlu lub kichania,
  • regularne wyrzucanie zużytych chusteczek,
  • noszenie maseczek ochronnych,
  • częste wietrzenie pomieszczeń,
  • odkażanie często używanych przestrzeni (np. windy, klamki),
  • unikanie zatłoczonych miejsc,
  • izolację osób chorych na okres co najmniej 48 godzin od podania odpowiedniego antybiotyku,
  • dbanie o odporność i prowadzenie zdrowego stylu życia,
  • dobrym pomysłem jest też zaszczepienie się przeciwko grypie oraz ospie. co zmniejsza ryzyko wystąpienia ciężkiego przebiegu infekcji wywołanej przez paciorkowce.

Czy jest szczepionka na Streptococcus?

Do chwili obecnej nie udało się wyprodukować skutecznej szczepionki przeciwko GAS, choć trwają intensywne badania laboratoryjne w tym kierunku. Być może w przyszłości będziemy mogli stosować preparaty ochronne, jednak aktualnie pozostaje nam profilaktyka oraz podnoszenie świadomości społecznej. W razie potwierdzonej infekcji GAS możliwe jest zastosowanie odpowiedniej antybiotykoterapii i monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.

Bibliografia

  • Avire, N. J., Whiley, H., & Ross, K. (2021). A Review of Streptococcus pyogenes: Public health risk factors, prevention and control. Pathogens, 10(2), 248.
  • Castro, S. A., & Dorfmueller, H. C. (2021). A brief review on Group A Streptococcus pathogenesis and vaccine development. Royal Society open science, 8(3), 201991.
  • Obszańska, K., Kern-Zdanowicz, I., & Sitkiewicz, I. (2014). Mechanizmy wirulencji paciorkowców beta-hemolizujących. Postępy Mikrobiologii, 53(2), 101.
  • Szczypa, K., Skoczynska, A., Albrecht, P., & Hryniewicz, W. (2008). Postępowanie z osobami z bliskiego kontaktu domowego z chorym na inwazyjną chorobę wywołaną przez Streptococcus pyogenes. Pediatria Polska, 83(5), 435-441.
  • https://www.cdc.gov/groupastrep/igas-infections-investigation.html (data dostępu: 2.01.2023)
  • https://www.nhsggc.scot/your-health/group-a-streptococcus-gas-strep-a-guidance/ (data dostępu: 2.01.2023)
  • https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/infections-and-poisoning/streptococcus-a-strep-a/ (data dostępu: 2.01.2023)
  • https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON429 (data dostępu: 2.01.2023)
  • https://www.who.int/europe/news/item/12-12-2022-increase-in-invasive-group-a-streptococcal-infections-among-children-in-europe--including-fatalities (data dostępu: 2.01.2023)
Udostępnij
Następna porada Szkarlatyna. Jakie są przyczyny i objawy szkarlatyny i jak ją leczyć? Czy płonica jest niebezpieczna? Sprawdź co wiemy o szkarlatynie! Czytaj więcej
Autor Ewa Fiedorowicz
Doktor nauk biologicznych w specjalności biochemia, biolog molekularny, aktywny nauczyciel akademicki i promotorka wielu prac dyplomowych, popularyzatorka nauki. Autorka i współautorka licznych prac naukowych publikowanych w międzynarodowych czasopismach. Przedmiotem jej zainteresowań są zagadnienia z zakresu biochemii medycznej, w tym nadwrażliwości pokarmowej. Pasjonatka wykorzystywania technik immunoenzymatycznych i hodowli komórek in vitro w badaniach naukowych.
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę