Dieta w zespole jelita drażliwego. Co jeść a czego unikać chorując na IBS?

Dieta w zespole jelita drażliwego. Co jeść a czego unikać chorując na IBS?

Zespół jelita drażliwego (IBS, z ang. irritable bowel syndrome) to schorzenie trudne do zdiagnozowania, o wielu różnych, bardzo uciążliwych objawach. Do najczęstszych należą biegunki, zaparcia i bóle brzucha. Ponieważ wszystkie one mają swoje źródło w przewodzie pokarmowym, leczenie IBS polega przede wszystkim na zachowaniu odpowiedniej diety. Na szczęście może ona skutecznie pomóc.

Jakie są objawy IBS?

Najważniejszymi i utrudniającymi chorym funkcjonowanie objawami zespołu jelita drażliwego są częste bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień (np. nagłe, silne biegunki, długotrwałe zaparcia), które nie są związane z innymi chorobami. Chorym dokuczają także wzdęcia, zgaga, nudności, wymioty oraz nieustanne uczucie zmęczenia czy bezsenność. W kale pojawiać się może śluz.

Jakie są najczęstsze przyczyny zespołu jelita drażliwego?

Nie znamy przyczyn zespołu jelita drażliwego. Wśród jego czynników wymienia się:

  • zaburzenia motoryki jelit i osi mózgowo-jelitowej,
  • nadwrażliwość trzewną,
  • przebycie długotrwałej biegunki infekcyjnej lub antybiotykoterapii,
  • długotrwałe ograniczenie podaży węglowodanów w diecie.

Bardzo często mówi się też o czynnikach psychicznych w zespole jelita drażliwego, takich jak:

  • stres,
  • stany lękowe,
  • trauma,
  • depresja.

By zdiagnozować zespół jelita drażliwego, objawy muszą występować przez co najmniej trzy miesiące. Diagnoza potwierdza IBS, o ile wykluczone zostały wcześniej inne choroby, które mogłyby je powodować, np.

  • bakteria Helicobacter Pylori,
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • choroba Leśniewskiego-Crohna.

Produkty na biegunkę

  1. Nordic Naturals Probiotic Gummies Kids Merry Berry Punch
    probiotyk dla dzieci
    Cena od 88,99 zł
  2. Humana HN Proszek
    mleko modyfikowane dla dzieci
    Cena od 26,99 zł
  3. Oryal Recovery
    elektrolity w tabletkach musujących
    Cena od 19,99 zł
  4. Debutir Forte Kapsułki
    preparat wspomagający pracę jelit
    Cena od 38,99 zł Normalna cena 59,99 zł
  5. Trilac Plus Forte Krople
    probiotyk w kroplach
    Cena od 26,49 zł Normalna cena 32,99 zł

Typy zespołu jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego może przyjąć cztery typy:

  • biegunkowy,
  • zaparciowy,
  • mieszany,
  • najtrudniejszy do leczenia niesklasyfikowany.

Ze względu na zupełnie inny charakter objawów IBS w przypadku każdego z typów, bardzo ważne jest, by dieta w zespole jelita drażliwego była ustalana indywidualnie dla każdego pacjenta. Jadłospis w zespole jelita drażliwego zależeć powinien nie tylko od typu IBS, ale musi także uwzględniać inne choroby współistniejące u pacjenta. Wiele alergii i nietolerancji na poszczególne produkty spożywcze jest też osobniczych - dlatego ogólne zalecenia należy każdorazowo dopasowywać do potrzeb chorego.  

Planując dietę w IBS, należy też zwrócić uwagę, jakie produkty powodują nasilenie objawów. Baczna obserwacja pozwoli na zmiany w jadłospisie - tak, aby dolegliwości zmniejszyły się, a dieta nie była bardzo restrykcyjna. Warto prowadzić dzienniczek żywieniowy i zapisywać w nim nie tylko spożywane produkty (wraz z metodami ich przetwarzania), ale i objawy, jakie się po nich pojawiły. To pomoże ustalić listę produktów do przynajmniej czasowego wykluczenia z jadłospisu - i tych, które mogą je zastąpić. Najlepiej współpracować na tym etapie z dietetykiem.

Dieta w zespole jelita drażliwego - jakie są zalecenia?

Ponieważ u większości pacjentów występowanie trudnych objawów ma bezpośredni związek ze spożywanymi pokarmami, najważniejszym zaleceniem w diecie kierowanej na złagodzenie dolegliwości IBS jest stałe lub czasowe wykluczenie lub ograniczenie produktów, które powodują nasilenie objawów.

Należą do nich najczęściej:

  • cytrusy,
  • drożdże,
  • jajka,
  • mleko i nabiał,
  • warzywa wzdymające, takie jak np. brukselka, brokuły, cebula, czosnek, kalafior czy kapusta,
  • produkty z pszenicy,
  • ostre przyprawy,
  • potrawy smażone i tłuste,
  • dania fast food.

Pacjentom z IBS zaleca się zatem:

  • unikanie lub ograniczenie powodujących objawy potraw i produktów (np. z powyższej listy, ale i pochodzących z indywidualnej obserwacji),
  • unikanie kawy, herbaty, napojów gazowanych i alkoholu,
  • spożywanie czterech-pięciu niewielkich posiłków dziennie w regularnych odstępach czasu.

Jak gotować w zepole jelita drażliwego?

W zespole jelita drażliwego bardzo ważne są metody przetwarzania i obróbki żywności. Zalecane jest:

  • gotowanie na parze,
  • duszenie bez dodatku tłuszczu,
  • pieczenie w folii.

Ze smażenia, grillowania i pieczenia należy zrezygnować.

Zespół jelita drażliwego a SIBO

Niektóre osoby z zespołem jelita drażliwego cierpią też na zespół przerostu bakteryjnego (SIBO, z ang. small intestinal bacterial overgrowth). Dlatego części pacjentów ulgę przynosi zalecana przy SIBO dieta FODMAP, czyli z wykluczeniem wysoko fermentujących węglowodanów (z ang. fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols, czyli fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i alkohole wielowodorotlenowe).

Dieta FODMAP a zespół jelita drażliwego

Produkty obfitujące w FODMAP mogą być powodem nasilenia dolegliwości u pacjentów z IBS, ponieważ trafiają do jelita w formie prawie niezmienionej. Tam wchłaniają wodę, co może skutkować rozciągnięciem ścian jelita i bólem lub biegunką. Następnie w jelicie grubym produkty bogate w FODMAP ulegają fermentacji, podczas której wytwarzana jest duża ilość gazów, co skutkować może wzdęciami i kolejnymi dolegliwościami bólowymi. Wyklucza się więc takie produkty, by w pierwszej kolejności usunąć bezpośrednie przyczyny pojawienia się przykrych objawów.

Produkty wykluczone w diecie FODMAP

Produkty obfitujące w wysoko fermentujące węglowodany znajdują się w każdej grupie produktów spożywczych. Stosując dietę FODMAP należy wykluczyć:

  • warzywa (np. por, czosnek, kapusta, brukselka, kalafior, szparagi),
  • owoce (np. mango, jabłka, wiśnie, śliwki, arbuz, owoce suszone),
  • mleko i przetwory mleczne (np. mleko krowie, twaróg, jogurt, lody),
  • produkty zbożowe (np. na bazie pszenicy, żyta, jęczmienia),
  • orzechy i nasiona (nerkowce, pistacje),
  • miód, syrop kukurydziany, słodziki.

Stosowanie diety FODMAP w zespole jelita drażliwego

Dieta FODMAP składa się z trzech etapów, z których najbardziej restrykcyjny jest pierwszy - eliminuje się w nim z menu wszelkie produkty o wysokiej zawartości FODMAP i zastępuje je tymi o niższej. Kolejne etapy są już łatwiejsze, ponieważ stopniowo włącza się w nich do diety kolejne wykluczane uprzednio produkty - najlepiej pojedynczo, by móc obserwować, jak reaguje na nie organizm.

Dieta FODMAP nie jest jednak pierwszym zaleceniem w przypadku zespołu jelita drażliwego. Jest też dietą eliminacyjną, której dłuższe stosowanie grozi niedoborami, takimi jak:

  •  antyoksydanty,
  • błonnik,
  • witaminy z grupy B,
  • wapń.

Polskie Towarzystwo Gastroenterologii nie rekomenduje się jej kontynuowania, jeśli po sześciu tygodniach stosowania u chorego nie nastąpi poprawa.

Podsumowując, należy wspomnieć, że niezależnie od przyczyn zespołu jelita drażliwego, u większości pacjentów pojawienie się dolegliwości zależy od stosowanej diety, a rokowania co do wyleczenia IBS są jak dotąd niezbyt pomyślne. Po zaprzestaniu stosowania się do zaleceń dietetycznych objawy zwykle wracają. Warto więc skorzystać z pomocy specjalisty, by wraz z nim ułożyć dopasowaną do indywidualnych potrzeb, dobrze zbilansowaną, jak najbardziej urozmaiconą dietę, którą będzie można stosować przez długi czas, a nawet do końca życia.

Udostępnij:

Autor Ewa Bakota Zobacz profil
Dietetyczka, psychodietetyczka. Absolwentka studiów podyplomowych Poradnictwo dietetyczne – postępy w żywieniu człowieka w Instytucie Żywności i Żywienia im. prof. dra med. Aleksandra Szczygła i kierunku Psychodietetyka w Centrum Kształcenia Podyplomowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. www.dietakontaktowa.pl
Farmaceuta
Potrzebujesz darmowej porady? Zapytaj farmaceutę
Następna porada
Dieta w zespole policystycznych jajników. Co jeść a czego unikać chorując na PCOS? Sprawdź! Czytaj więcej