W ostatnich latach leki z grupy analogów GLP-1, stosowane m.in. w terapii cukrzycy typu 2, zyskały ogromną popularność jako preparaty kojarzone z redukcją masy ciała. Jedną z najlepiej znanych substancji z tej grupy jest semaglutyd, który wpływa na kontrolę glikemii, uczucie sytości i apetyt. Nie oznacza to jednak, że każdy lek „na cukrzycę” można traktować jako środek na odchudzanie. Takie leczenie wymaga wskazań medycznych, recepty i nadzoru lekarza. Sprawdź, czym są leki GLP-1, kiedy się je stosuje, jakie mogą dawać działania niepożądane i dlaczego przyjmowanie ich przez osoby zdrowe lub kupowanie z niepewnego źródła może być niebezpieczne.
Nadwaga i otyłość stanowią czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, chorób układu sercowo-naczyniowego i niektórych nowotworów. Otyłość nie jest wyłącznie problemem estetycznym - to choroba przewlekła, która wymaga długofalowego postępowania, obejmującego styl życia, żywienie, aktywność fizyczną, wsparcie psychologiczne, a u części pacjentów również leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości podkreśla, że otyłość zwiększa ryzyko ponad 200 chorób, a NFZ wskazuje ją jako jedno z głównych wyzwań zdrowia publicznego.
Zwykle w utrzymaniu prawidłowej masy ciała kluczowe znaczenie mają dobrze zbilansowana dieta, aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz leczenie chorób współistniejących. U części osób, zwłaszcza z chorobą otyłościową, sama zmiana stylu życia może jednak nie wystarczać. W takich sytuacjach lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne, ale zawsze po ocenie wskazań, przeciwwskazań, ryzyka działań niepożądanych i chorób towarzyszących.
W ostatnich latach szczególne zainteresowanie wzbudziły leki z grupy analogów glukagonopodobnego peptydu-1, czyli GLP-1. U pacjentów z cukrzycą typu 2 pomagają one kontrolować stężenie glukozy we krwi, a jednocześnie mogą wpływać na apetyt, uczucie sytości i masę ciała. To właśnie dlatego zaczęto o nich mówić w kontekście leczenia otyłości.
GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd-1, to hormon inkretynowy wydzielany w jelitach po posiłku. Bierze on udział w regulacji gospodarki węglowodanowej, wpływa na wydzielanie insuliny i glukagonu, spowalnia opróżnianie żołądka oraz oddziałuje na ośrodki związane z apetytem i sytością.
Leki określane jako agoniści receptora GLP-1 lub analogi GLP-1 naśladują działanie tego hormonu. Medycyna Praktyczna opisuje, że semaglutyd zmniejsza masę ciała i masę tłuszczową głównie przez zmniejszenie podaży kalorii, hamowanie łaknienia i wpływ na preferencje żywieniowe, m.in. mniejszą ochotę na pokarmy wysokotłuszczowe.
Przykładem leku stosowanego w cukrzycy, a jednocześnie wykorzystywanym w redukcji wagi jest semaglutyd, który jest analogiem glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1).
W naszym kraju semaglutyd jest zarejestrowany jako lek dla dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2.
Może być on stosowany samodzielnie (np. jeśli istnieją przeciwwskazania stosowania metforminy) lub w terapiach skojarzonych z innymi lekami przeciwcukrzycowymi.
Zasada działania semaglutydu polega na jego łączeniu się z receptorami GLP-1, czego efektem jest między innymi:
Przykładem substancji z grupy analogów GLP-1 jest semaglutyd. To substancja czynna obecna w różnych produktach leczniczych, ale bardzo ważne jest to, że nie każdy lek z semaglutydem ma takie samo wskazanie.
Część produktów z semaglutydem jest zarejestrowana do leczenia dorosłych pacjentów z niedostatecznie kontrolowaną cukrzycą typu 2 - jako uzupełnienie diety i aktywności fizycznej, samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Dotyczy to m.in. semaglutydu w postaci roztworu do wstrzykiwań oraz tabletek stosowanych doustnie w terapii cukrzycy typu 2.
Istnieje również produkt leczniczy z semaglutydem zarejestrowany do kontroli masy ciała i jest on stosowany łącznie z dietą i aktywnością fizyczną u dorosłych pacjentów z BMI co najmniej 30 kg/m² lub z BMI co najmniej 27 kg/m² i chorobami związanymi z nieprawidłową masą ciała, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, obturacyjny bezdech senny albo przebyte zdarzenia sercowo-naczyniowe.
Dlatego nie powinno się używać uproszczenia, że „lek na cukrzycę jest lekiem na odchudzanie”. Prawidłowe rozróżnienie brzmi: niektóre leki z grupy GLP-1 są stosowane w cukrzycy typu 2, a niektóre - w określonych wskazaniach - mogą być stosowane w leczeniu choroby otyłościowej lub kontroli masy ciała. Decyzję o terapii zawsze podejmuje lekarz.
W Polsce dostępne są preparaty z semaglutydem w formie:
Substancja czynna zawarta w dostępnych lekach produkowana przy wykorzystaniu drożdży Saccharomyces cerevisiae w oparciu o metody inżynierii genetycznej (technika rekombinacji DNA). Uzyskany w ten sposób peptyd wykazuje podobną sekwencję, która występuje w glukagonopodobnym peptydzie-1 (GLP-1), należącym do hormonów inkretynowych. Zjawisko to sprawiło, że semaglutyd został uznany za analog GLP-1, co umożliwiło jego wykorzystanie jako substancji czynnej w lekach przepisywanych pacjentom z cukrzycą typu 2.
Lek zawierający semaglutyd może być wydawany wyłącznie na receptę, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Zgodnie z informacją umieszczoną w ulotce, preparat zawierający semaglutyd w formie roztworu do wstrzykiwań zawiera w opakowaniu także wstrzykiwacz oraz igły. Jest on refundowany, a za jego pojedyncze opakowanie kupione na receptę pacjent zapłaci nieco ponad 100 zł (koszt leku bez refundacji wynosi około 350 zł).
Preparat ten może być podawany wyłącznie podskórnie, a nigdy domięśniowo czy dożylnie. Sporą wygodą w stosowaniu leku jest jego podawanie w formie 1 iniekcji tygodniowo, co uwarunkowane jest okresem półtrwania peptydu i jego powolnym uwalnianiem.
Pacjenci mogą skorzystać także z semaglutydu w postaci tabletek do stosowania doustnego, które należy przyjmować codziennie. Preparat dostępny jest w trzech dawkach 3 mg, 7 mg oraz 14 mg. Za pojedyncze opakowanie zawierające 10 tabletek pacjent musi zapłacić około 130 zł, natomiast zakup opakowania z 30 tabletkami związany jest z kosztem nawet ponad 600 zł.
Leków z semaglutydem nie wolno stosować jeśli u pacjenta występuje nadwrażliwość na jakiekolwiek składniki preparatu. Nie może być on także zamiennikiem insuliny ani podawany osobom ze zdiagnozowaną cukrzycą typu 1 lub kwasicą ketonową.
Nie zaleca się podawania semaglutydu pacjentom z ciężką niewydolnością serca, schyłkową niewydolnością nerek i ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby.
Należy pamiętać, że stosowanie semaglutydu może powodować hipoglikemię, zmniejszoną sprawność psychofizyczną oraz nasilać objawy retinopatii cukrzycowej.
Wśród przeciwwskazań znajduje się także ciąża i karmienie piersią.
Stosowanie preparatu z semaglutydem może wywołać działania niepożądane, do których zaliczamy między innymi:
Należy podkreślić, że do chwili obecnej semaglutyd jest zarejestrowany jako lek przeznaczony dla pacjentów z cukrzycą typu 2 i powinien być przyjmowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Preparat daje nadzieję na redukcję wagi u wielu pacjentów, jednak nie jest oficjalnie zatwierdzony jako środek wspierający odchudzanie. Dodatkowo osoby stosujące lek często zgłaszają działanie niepożądane między innymi w postaci zaburzeń ze strony układu pokarmowego, dlatego rutynowe i bezpieczne wykorzystywanie semaglutydu oraz innych związków biologicznie aktywnych w terapii otyłości nadal wymaga czasu i intensywnych badań.
Stosowanie leków GLP-1 bez wskazań medycznych może prowadzić do działań niepożądanych, nieprawidłowej podaży energii i składników odżywczych, odwodnienia, dolegliwości żołądkowo-jelitowych oraz interakcji z innymi lekami. U osób, które chcą szybko schudnąć, dodatkowym ryzykiem jest traktowanie leku jako zamiennika diety, aktywności fizycznej i diagnostyki przyczyn nadmiernej masy ciała.
Leczenie choroby otyłościowej nie powinno polegać wyłącznie na obniżaniu liczby kilogramów. Ważne są także: poprawa parametrów metabolicznych, ochrona masy mięśniowej, leczenie chorób współistniejących, edukacja żywieniowa i długoterminowe utrzymanie efektów. Dlatego terapia powinna być prowadzona przez lekarza, a w razie potrzeby także z udziałem dietetyka, psychologa, diabetologa, endokrynologa lub specjalisty leczenia otyłości.
Leki na receptę należy kupować wyłącznie w legalnym obrocie. Główny Inspektorat Farmaceutyczny przypomina, że leki na receptę można kupować wyłącznie w aptekach stacjonarnych, a inne źródła są nielegalne i mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. GIF ostrzega też, że jeśli strona oferująca leki nie ma wspólnego logo lub kliknięcie w logo nie prowadzi do Rejestru Aptek, nie należy kupować tam leków.
To szczególnie ważne w przypadku leków GLP-1, które stały się popularne w internecie i mediach społecznościowych. Europejska Agencja Leków ostrzegała przed wzrostem liczby nielegalnych produktów sprzedawanych jako agoniści receptora GLP-1, m.in. zawierających rzekomo semaglutyd, liraglutyd lub tirzepatyd. Takie produkty mogą nie zawierać deklarowanej substancji czynnej, zawierać niewłaściwą dawkę albo być zanieczyszczone.
Niektóre leki stosowane w cukrzycy typu 2, zwłaszcza z grupy analogów GLP-1, mogą sprzyjać redukcji masy ciała, ponieważ wpływają na apetyt, sytość i ilość spożywanych kalorii. Nie oznacza to jednak, że każdy lek na cukrzycę jest lekiem na odchudzanie. Leczenie powinno odbywać się wyłącznie zgodnie ze wskazaniami i pod kontrolą lekarza.
Semaglutyd jest substancją czynną występującą w różnych produktach leczniczych. Niektóre są wskazane w leczeniu cukrzycy typu 2, a jeden z produktów z semaglutydem jest zarejestrowany do kontroli masy ciała u pacjentów spełniających określone kryteria medyczne. Nie należy samodzielnie stosować semaglutydu wyłącznie w celu redukcji masy ciała.
Leki GLP-1, czyli agoniści receptora GLP-1, naśladują działanie hormonu inkretynowego GLP-1. Wpływają na wydzielanie insuliny i glukagonu, spowalniają opróżnianie żołądka oraz mogą zwiększać uczucie sytości i zmniejszać apetyt.
U części pacjentów bez cukrzycy, ale z chorobą otyłościową lub nadwagą i powikłaniami związanymi z masą ciała, lekarz może rozważyć lek z semaglutydem zarejestrowany do kontroli masy ciała. Nie jest to jednak leczenie dla każdej osoby, która chce schudnąć. O kwalifikacji decyduje lekarz.
Nie. Leki z tej grupy są lekami wydawanymi na receptę. Nie należy kupować ich z ogłoszeń, social mediów, forów internetowych ani stron, których nie da się zweryfikować w Rejestrze Aptek.
Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego. Są to przede wszystkim nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, ból brzucha, niestrawność, refluks i wzdęcia. U części pacjentów mogą pojawić się także ból głowy, zawroty głowy, osłabienie, reakcje w miejscu wstrzyknięcia lub kamica żółciowa.
Ryzyko ciężkiej hipoglikemii jest większe przede wszystkim wtedy, gdy semaglutyd jest stosowany razem z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika. Pacjent z cukrzycą powinien stosować lek zgodnie z zaleceniem lekarza i nie modyfikować samodzielnie dawek innych leków przeciwcukrzycowych.
Nie. Semaglutyd nie powinien być stosowany w ciąży ani podczas karmienia piersią. Jeśli pacjentka planuje ciążę, powinna skonsultować się z lekarzem; zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego semaglutyd należy odstawić co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą.
Może się tak zdarzyć, zwłaszcza jeśli leczenie nie było połączone z trwałą zmianą sposobu żywienia, aktywności fizycznej i leczeniem przyczyn nadmiernej masy ciała. Dlatego terapia choroby otyłościowej powinna być prowadzona długoterminowo i obejmować więcej niż samo przyjmowanie leku.
Zalecenia żywieniowe powinny być indywidualne. W praktyce ważne są regularne, mniejsze posiłki, odpowiednia ilość białka, warzyw, produktów pełnoziarnistych, płynów i błonnika, o ile jest dobrze tolerowany. Przy nasilonych nudnościach, wymiotach, biegunce lub zaparciach należy skonsultować się z lekarzem albo dietetykiem.
