*Produkty na liście rezerwacji leków na receptę:
Przejdź do rezerwacji
Kobieta z gorączką

Małpia ospa. Jakie są przyczyny i objawy małpiej ospy? Jak ją leczyć? Czy jest niebezpieczna? Sprawdź! [Choroba odzwierzęca]

Jakie są przyczyny i objawy małpiej ospy? Czy małpia ospa występuje w Polsce? Czy są dostępne szczepionki? Czy małpia ospa jest podobna do ospy prawdziwej i ospy wietrznej? Jak ją leczyć? Sprawdź co warto wiedzieć o małpiej ospie!

Czym jest małpia ospa?

Małpia ospa (MPOX, ang. monkeypox) to zoonotyczna choroba zakaźna.

Jest wywoływana przez wirusy małpiej ospy (MPXV, ang. human monkeypox virus), które należą do rodzaju Orthopoxvirus (ortopokswirusy), zaliczanego do podrodziny Chordopoxvirinae i rodziny Poxviridae.

Małpia ospa jest chorobą występującą u zwierząt, jednak w ostatnich dekadach odnotowywanych jest coraz więcej przypadków wśród ludzi, co stanowi poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie.

Do tej pory większość przypadków choroby u ludzi była obserwowana w zachodniej części Afryki oraz w basenie rzeki Kongo, jednak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) ostrzega przed możliwością rozprzestrzenienia się wirusa na nowe obszary, na których mogą pojawiać się epidemie.

Wirus małpiej grypy - co o nim wiemy?

Wirus małpiej ospy (MPXV, ang. monkeypox virus) ma wielkość od 200 do 250 nanometrów, natomiast jego materiał genetyczny stanowi dwuniciowe DNA.

Wirusy małpiej ospy należą do dwóch kladów genetycznych:

  • zachodnioafrykańskiego,
  • środkowoafrykańskiego.

Patogen po raz pierwszy został zidentyfikowany w 1958 roku u małp znajdujących się w jednym z instytutów badawczych w Kopenhadze (Dania), natomiast pierwsze zakażenie u człowieka potwierdzono w 1970 roku u dziecka mieszkającego w Zairze.  

Warto podkreślić, że zakażenia wirusem małpiej ospy wciąż dotyczą przede wszystkim zwierząt, natomiast człowiek jest uważany za przypadkowego gospodarza.

Wśród zwierząt choroba jest obserwowana między innymi wśród:

  • gryzoni, np. wielkoszczurów gambijskich, wiewiórek, szynszyli, myszy, szczurów, jeżątek afrykańskich, afrykańskich dormic, koszatek,
  • małp i przedstawicieli rzędu naczelnych, takich jak: rezusy, makaki, pawiany, szympansy, orangutany, goryle, gibony, sajmiri, koczkodany, gerezy, mangaby szare,
  • piesków preriowych,
  • oposów,
  • dzikich królików.

 Czy małpia ospa występuje u ludzi? Jakie są objawy choroby?

Małpia ospa jest obserwowana w świecie zwierząt, jednak w ostatnich dekadach coraz więcej przypadków diagnozowanych jest także u ludzi.

Do zakażenia wirusem małpiej ospy może dochodzić poprzez:

  • bezpośredni kontakt z chorymi osobami (np. drogą kropelkową),
  • kontakt z zakażonymi zwierzętami (żywymi lub martwymi),
  • kontakt z rzeczami zanieczyszczonymi wirusem (np. pościelą),
  • drogą pokarmową (głównie po zjedzeniu mięsa zakażonych zwierząt),
  • możliwe jest zakażenie dziecka w łonie chorej matki.

Okres inkubacji choroby u człowieka wynosi zwykle od 5 do 21 dni.

Objawy małpiej ospy mogą przypominać ospę prawdziwą, jednak przebieg choroby jest zwykle łagodniejszy.

Symptomy utrzymują się od 2 do 4 tygodni, po czym w większości przypadków ustępują samoistnie.

Objawy małpiej ospy u człowieka obejmują:

  • gorączkę,
  • osłabienie,
  • silne bóle głowy,
  • bóle mięśni i pleców,
  • zapalenie spojówek,
  • powiększenie węzłów chłonnych,
  • zmiany skórne w postaci plam, grudek, pęcherzyków lub krostek, które występują głównie na twarzy, dłoniach i podeszwach stóp,
  • rumień lub miejscową hiperpigmentację skóry.

Czy na małpią ospę można umrzeć?

Niestety u części chorych może dojść do poważnych powikłań, które dotyczą przede wszystkim dzieci oraz osób z upośledzoną odpornością.

Do powikłań małpiej ospy należą:

  • wtórne infekcje,
  • zapalenie oskrzeli,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie mózgu,
  • utrata wzroku,
  • posocznica.

W skrajnych przypadkach choroba może zakończyć się zgonem. Poziom śmiertelności wśród pacjentów z małpią ospą szacowany jest od 1 do 10%.

Małpia ospa a ospa prawdziwa i ospa wietrzna

Wirus wywołujący małpią ospę (MPXV) należy do tego samego rodzaju, co wirus ospy prawdziwej (ortopokswirusy).

Choć dotychczas nie wynaleziono szczepionki przeciwko ospie małpiej, wykazano, że można uzyskać częściową odporność na tę chorobę (około 85%) poprzez podanie preparatu chroniącego przed ospą prawdziwą.

Z kolei wirus ospy wietrznej, należący do rodziny Herperviridae, wykazuje dużą odległość filogenetyczną wobec MPXV, dlatego szczepionki przeciwko ospie wietrznej nie zapewniają żadnej ochrony wobec ospy małpiej czy prawdziwej. 

Małpia ospa - diagnostyka i leczenie 

Diagnozowanie małpiej ospy oparte jest na objawach klinicznych oraz wywiadzie epidemiologicznym. Należy wykonać też badania laboratoryjne, do których należą:

  • identyfikacja genomu wirusa techniką RT-PCR,
  • test immunofluorescencji,
  • badania serologiczne (test ELISA),
  • test zahamowania hemaglutynacji,
  • metoda Western blot.

Leczenie małpiej ospy ma charakter objawowy i polega przede wszystkim na podawaniu leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych.

Dodatkowo, w 2022 roku Europejska Agencja Leków (EMA, ang. European Medicines Agency) zatwierdziła stosowanie tekowirymatu jako leku przeciwwirusowego, przeznaczonego do leczenia ospy prawdziwej, ospy małpiej i ospy krowiej.

Jak chronić się przed małpią ospą?

Choć do chwili obecnej nie wynaleziono szczepionki przeciwko małpiej ospie, można uzyskać ochronę krzyżową na poziomie 85% poprzez podanie preparatu chroniącego przed ospą prawdziwą.

Warto wiedzieć, że w 2022 roku Europejska Agencja Leków (EMA, ang.  ang. European Medicines Agency) oficjalnie zatwierdziła możliwość stosowania szczepionki przeciwko ospie prawdziwej jako formę ochrony osób dorosłych przed zachorowaniem na małpią ospę.

Preparat ochronny jest uważany za bezpieczny i może być podany jako:

  • szczepienie poekspozycyjne, które powinno być podane po potencjalnym kontakcie z wirusem (najlepiej do 4 dni),
  • szczepienie przedekspozycyjne, które obejmuje podanie 2 dawek w odstępstwie co najmniej 28 dni.

Szczepionka nie jest jeszcze dostępna w aptekach w Polsce, choć Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wydał 22 lipca 2022 roku oficjalną informację dotyczącą rozszerzenia wskazań dla szczepionki przeciwko ospie prawdziwej o ochronę dorosłych przed ospą małpią na terenie Unii Europejskiej.  

Gdzie występuje małpia ospa? Czy wirus małpiej ospy występuje w Polsce?

Pierwotnie wszystkie zdiagnozowane przypadki małpiej ospy dotyczyły pacjentów z Afryki (głównie z Demokratycznej Republiki Konga), jednak od 2003 roku nastąpił gwałtowny wzrost zachorowań poza tym obszarem.

Do licznych zakażeń doszło u osób ze Stanów Zjednoczonych na skutek kontaktu z pieskami preriowymi, które były zainfekowane MPXV.

Do chwili obecnej wirus małpiej ospy był identyfikowany w wielu krajach, także europejskich, np. w Hiszpanii, Niemczech, Portugalii, Francji, Holandii, Anglii, a nawet w Polsce.

Na podstawie oficjalnych danych udostępnionych przez WHO wiadomo, że w okresie od 1 stycznia 2022 do 30 września 2023 roku małpia ospa występowała w 115 państwach, w których zgłoszono łącznie 91123 przypadki choroby (oraz 663 przypadki prawdopodobne), z czego 157 osób zmarło.

Małpia ospa została odnotowana też w naszym kraju. Na podstawie raportu dotyczącego zachorowań na wybrane choroby zakaźne w Polsce wiadomo, że na małpią ospę w 2022 roku zachorowało 213 osób.

Ochrona przed małpią ospą - co mogę zrobić?

Profilaktyka zachorowania na małpią ospę oparta jest przede wszystkim na przestrzeganiu zasad higieny osobistej.

Unikajmy jedzenia surowego lub niedogotowanego mięsa, szczególnie jeśli nie jesteśmy pewni jego pochodzenia.

Należy bezwzględnie powstrzymać się od kontaktu z osobami, u których zdiagnozowano lub podejrzewana jest małpia ospa.

Ważne jest też szerzenie informacji odnośnie małpiej ospy, co pozwoli zwiększyć świadomość społeczną na temat tej choroby.

W szczególnych przypadkach konieczne może być skorzystanie ze szczepionki przeciwko ospie prawdziwej dającej ochronę także wobec małpiej ospie.

Bibliografia

  • Gliński, Z., & Zmuda, A. (2022). Ospa małpia potencjalnym zagrożeniem. Życie Weterynaryjne, 97(07).
  • Jarosz, D., Grudzińska, A., Dudzińska, P., Milanowska, M., & Tsitko, H. (2023). Monkeypox-new epidemiological threat? Review of the current literature. Journal of Education, Health and Sport, 13(3), 128-133.
  • Turlewicz-Podbielska, H., Augustyniak, A., & Pomorska-Mól, M. (2022). Wirus ospy małpiej-epidemiologia i profilaktyka zakażeń. Życie Weterynaryjne, 97(09).
  • Raport pt. “Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 31 grudnia 2022 r. oraz w porównywalnym okresie 2021 r.”, (Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH - PIB). Link: http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2022/INF_22_12B.pdf (data dostępu: 31.10.2023)
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionka-przeciw-ospie-prawdziwej-chroni-przed-ospa-malpia/ (data dostępu: 31.10.2023)
  • https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/co-wiemy-na-temat-szczepionek-przeciw-ospie-malpiej/ (data dostępu: 31.10.2023)
  • https://urpl.gov.pl/pl/informacja-prezesa-urz%C4%99du-z-dnia-22-lipca-2022-r-w-sprawie-rekomendacji-chmp-oraz-ema-dot (data dostępu: 31.10.2023)
  • https://worldhealthorg.shinyapps.io/mpx_global/ (data dostępu: 31.10.2023)
Udostępnij:

Autor Ewa Fiedorowicz Zobacz profil
Doktor nauk biologicznych w specjalności biochemia, biolog molekularny, aktywny nauczyciel akademicki i promotorka wielu prac dyplomowych, popularyzatorka nauki. Autorka i współautorka licznych prac naukowych publikowanych w międzynarodowych czasopismach. Przedmiotem jej zainteresowań są zagadnienia z zakresu biochemii medycznej, w tym nadwrażliwości pokarmowej. Pasjonatka wykorzystywania technik immunoenzymatycznych i hodowli komórek in vitro w badaniach naukowych.
Następny wpis
Choroby wątroby. Jakie są przyczyny i objawy chorób wątroby? Które schorzenia są najczęstsze i jak je rozpoznać? [Wątroba - lista chorób] Czytaj więcej