Zaparcia u dzieci. Jak sobie z nimi poradzić? Sprawdź!

Problemy z wypróżnieniem, ból brzucha i brak apetytu mogą wskazywać na zaparcia. To dosyć powszechna dolegliwość, która występuje u co piątego dziecka. Co zrobić, gdy dziecko nie może się wypróżnić? Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

niemowlęta karmione piersią mogą wypróżniać się po każdym karmieniu (czyli nawet 10 razy dziennie!) lub raz w tygodniu. I oba te przypadki są uznawane za normę. Osoby dorosłe powinny natomiast wypróżniać się częściej niż 2 razy na tydzień. Rzadsze oddawanie stolca może świadczyć o zaparciach.

Więcej na ten temat znajdziesz w artykule:

https://apteka.superpharm.pl/poradnik/zaparcia-przyczyny-i-leczenie 

W przypadku dzieci istnieje kilka symptomów, które mogą wskazywać na zatwardzenie. Aby je rozpoznać, co najmniej 2 z poniższych symptomów muszą występować u dziecka przez minimum 2 miesiące. Należą do nich:

●       2 wypróżnienia lub mniej na tydzień,

●       co najmniej 1 popuszczenie stolca na tydzień (świadczą o tym ślady na bieliźnie),

●       bolesne wypróżnienia lub twarde stolce,

●       unikanie oddawania stolca,

●       duża ilość mas kałowych w odbytnicy,

●       duża średnica stolca, który może zatkać toaletę.

Oprócz powyższych kryteriów warto zwrócić uwagę na samopoczucie i zachowanie dziecka, które może skarżyć się na ból brzucha i brak apetytu. W przypadku niemowlaków i małych dzieci charakterystyczne są także takie objawy jak:

●       rozdrażnienie, smutek czy złość,

●       brak energii,

●       napięty brzuch,

●       częstsze oddawanie moczu (ze względu na zalegający kał, który naciska na pęcherz).

Zatwardzenie u dzieci nie musi być konsekwencją żadnej choroby. U 90-95% dzieci i młodzieży przyczyną zatwardzeń są zaburzenia czynnościowe.

Mogą być spowodowane np.

●       nieprawidłową dietą (ubogą w błonnik),

●       zbyt małą ilością spożywanych płynów,

●       strachem przed oddawaniem stolca w nowym środowisku (np. przedszkolu czy szkole),

●       stresem związanym z przeprowadzką, sytuacją rodzinną, rozpoczęciem nauki w szkole lub przedszkolu,

●       ranami lub uszkodzeniami, które wywołują podczas wypróżniania ból w okolicach odbytu (dziecko wstrzymuje stolec ze strachu przed bolesną defekacją – są to tzw. zachowania retencyjne),

●       zmianą sposobu karmienia (zakończenie karmienia piersią i przejście na mleko modyfikowane lub krowie),

●       zbyt małą aktywnością fizyczną i związaną z tym otyłością.

Zaledwie 5-10% zaparć to przypadki o podłożu chorobowym.

Zaparcia mogą towarzyszyć m.in.:

●       alergiom pokarmowym i celiakii,

●       zespołowi Downa,

●       niedoczynności tarczycy,

●       chorobie Hirshsprunga,

●       rzekomej niedrożności jelit,

●       mózgowemu porażeniu dziecięcemu,

●       hipokaliemii (obniżone stężenie potasu we krwi),

●       wadom anatomicznym lub zaburzeniom rdzenia kręgowego.

Uwaga! Jeśli podejrzewasz, że przyczyną zaparć jest alergia pokarmowa, nie zmieniaj samodzielnie dziecku diety. O tym również powinien zadecydować lekarz, który może zlecić wykonanie testów alergicznych. Konieczna może być również wizyta u dietetyka.

Leczenie zatwardzeń wymaga czasu i systematyczności. Cały proces jest podzielony na dwa etapy i może trwać kilka miesięcy, a nawet lat.

Pierwszym krokiem jest usunięcie mas kałowych z jelita grubego. Można zrobić to na dwa sposoby – doustnie lub doodbytniczo. Schemat leczenia zależy od wieku dziecka i stopnia zaawansowania choroby. Lekiem pierwszego rzutu są makrogole (polietylenoglikole, PEG), które stosuje się doustnie. W przypadku zaawansowanego przebiegu choroby preparaty doustne mogą okazać się niewystarczające. Wówczas konieczne może być podanie preparatów doodbytniczych, takich jak: czopki glicerynowe lub z bisakodylem czy wlewki z roztworu fosforanów. Ten etap leczenia trwa zwykle kilka dni.

Po oczyszczeniu jelita grubego przechodzimy do kolejnego kroku, który ma na celu utrzymanie właściwej częstotliwości wypróżnień. W ten sposób unikniemy powtórnego zalegania mas kałowych w jelicie. Ten etap trwa zwykle kilka miesięcy, a zbyt szybka rezygnacja z leczenia może prowadzić do nawrotu zaparć. Aby nie dopuścić do takiej sytuacji, należy włączyć leki przeczyszczające, stosować się do odpowiednich zaleceń żywieniowych oraz zadbać o trening wypróżnień. Konieczne są także regularne kontrole u lekarza prowadzącego terapię.

Czy wiesz, że zaledwie 5-10% zaparć to przypadki o podłożu chorobowym?

Leki przeczyszczające stosowane przy zaparciach dzielą się na trzy grupy:

●       leki osmotycznie czynne – należą do nich makrogole, laktuloza oraz sole magnezu. Podaje się je w celu zwiększenia wchłaniania wody w jelicie grubym i rozluźnienia mas kałowych;

●       leki poślizgowe – należy do np. olej mineralny (płynna parafina). Zmiękczają masy kałowe i powlekają błonę śluzową jelita, ułatwiając tym samym oddanie stolca;

●       leki stymulujące – należą do nich pikosiarczan sodu, senes oraz bisakodyl. Pobudzają perystaltykę i zwiększają zawartość wody i elektrolitów w jelicie grubym, stymulując tym samym oddanie kału.

Podobnie jak w pierwszym etapie leczenia lekiem pierwszego rzutu są makrogole. Leki poślizgowe i stymulujące stosuje się w ramach terapii uzupełniającej. Doraźnym rozwiązaniem są natomiast czopki oraz wlewki doodbytnicze, które można podać dziecku w przypadku zaostrzenia choroby.

Podczas farmakoterapii warto prowadzić dzienniczek wypróżnień. Na jego podstawie lekarz będzie w stanie lepiej dopasować farmakoterapię do potrzeb danego pacjenta.

Równie ważne jak leczenie farmakologiczne jest przestrzeganie odpowiedniej diety. Podstawą jest włączenie do jadłospisu produktów bogatych w błonnik pokarmowy. Jest to tzw. dieta bogatoresztkowa. 

Według zaleceń dzieci powinny spożywać 0,5 grama błonnika na kilogram masy ciała (maksymalnie 35 gramów na dobę). 

Najlepszymi źródłami błonnika są warzywa i owoce spożywane na surowo, a także suszone owoce oraz strączki. Spora dawka błonnika znajduje się również w płatkach owsianych, orkiszowych czy żytnich, brązowym ryżu, kaszach oraz pieczywie żytnim i razowym. 

Błonnik pokarmowy pobudza perystaltykę jelit, regulując w ten sposób rytm wypróżnień. Należy jednak pamiętać, by podczas spożywania produktów bogatych w błonnik podawać dziecku dużo płynów (najlepiej wody, ewentualnie kompotów lub rozcieńczonych soków). W przeciwnym razie dieta wysokobłonnikowa może przynieść odwrotny skutek i przyczynić się do zaparć.

W przypadku częstych zaparć warto wprowadzić także tzw. trening wypróżnień. Jest on szczególnie przydatny u dzieci, które popuszczają stolec. Trening polega na regularnym zachęcaniu dziecka do wypróżniania się po posiłkach. Pozwoli to unormować rytm wypróżnień.

Oprócz wdrożenia w życie powyższych wskazówek warto również pilnować, by dziecko miało zapewnioną codzienną dawkę ruchu.

Według wcześniejszych rekomendacji jedną z metod leczenia zaparć był biofeedback. Obecnie nie ma dowodów na skuteczność tego typu metody. Nie udowodniono również skuteczności homeopatii, osteopatii ani akupunktury w leczeniu czynnościowych zaparć u dzieci.

Przy leczeniu zaparć liczy się czas. Im dłużej będziesz bagatelizować problem, tym bardziej będzie on narastał i trudniej będzie go wyeliminować. Dlatego warto wybrać się do lekarza, gdy tylko zauważysz u dziecka problemy z wypróżnianiem.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli Twoja pociecha:

●       nie ukończyła jeszcze 1. miesiąca życia, a cierpi na zaparcia,

●       nie oddała stolca przez co najmniej tydzień,

●       odczuwa ból podczas wypróżniania,

●       jest karmiona piersią, a stolce są małe i twarde,

●       często cierpi na zaparcia,

●       boryka się z zaparciami i biegunkami, które występują naprzemiennie,

●       słabo przybiera na wadze,

●       oddaje kał wraz z krwią.

Jeżeli dziecko cierpi na zaparcia, a oprócz tego pojawił się u niego któryś z poniższych objawów, pilnie zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy lub do lekarza.

Wskazaniami są:

●       silny ból brzucha,

●       wymioty,

●       krew i śluz w stolcu i towarzyszące temu złe samopoczucie,

●       zimne poty i biegunka.

Zatwardzenie to dolegliwość występująca u wielu dzieci. Na problemy z wypróżnianiem mogą składać się różne czynniki, np. związane z nieodpowiednią dietą czy stresem. Jeśli trudności z oddawaniem stolca utrzymują się przez dłuższy czas lub u dziecka występują inne charakterystyczne objawy, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Odpowiednio dobrane leki, wzbogacenie jadłospisu o błonnik pokarmowy oraz wprowadzenie treningu wypróżnień pomogą pozbyć się przykrych dolegliwości.

●       https://www.termedia.pl/poz/Zaparcia-u-dzieci-standardy-terapeutyczne,44117.html,

●       https://www.termedia.pl/poz/Prof-Piotr-Albrecht-o-leczeniu-zaparc-czynnosciowych-u-dzieci,33541.html,

●       https://ncez.pzh.gov.pl/dzieci-i-mlodziez/problem-zaparc-u-dzieci/,

●       https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zaparcia-u-dzieci, 

●       https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/ukladpokarmowy/70979,zaparcia-u-dzieci,

●       https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/61946,jak-rozpoznac-i-leczyc-zaparcie-u-dziecka,

●       https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/68352,wstrzymywanie-stolca-u-dzieci-przedszkolnych,

●       https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/65370,zaparcia-u-dziecka,

●       https://www.mp.pl/pacjent/objawy/50664,zaparcia-objawy-przyczyny-leczenie-i-leki-na-zaparcia,

●       https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/wytyczne/156270,czynnosciowe-zaburzenia-przewodu-pokarmowego-u-starszych-dzieci-i-mlodziezy,1,

●       https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67301,blonnik-pokarmowy.